Dingen die niet mogen

HAREN

 Schrijfster Sabine van den Berg woonde tot voor kort in het centrum van de stad en is als docent Proza verbonden aan de Schrijversvakschool in Groningen. Tegenwoordig woont ze in De Biotoop van Haren. Op 4 april is haar nieuwe roman verschenen 'Dingen die niet mogen', een verhaal over de mysterieuze lustmoord op het Noord-Nederlandse platteland. In dit interview vertelt Sabine van den Berg over haar nieuwe roman.

Waar gaat je nieuwste roman over? Tien jaar geleden is er een gruwelijke lustmoord gepleegd op een veertienjarig meisje in het buitengebied van een boerendorp. De dader is nooit gevonden en het leven gaat door, zo ook bij het boerengezin waarin Lineke opgroeit. Totdat zij een vriendje krijgt, dat de jongere broer van het slachtoffer blijkt te zijn. De moord kan niet meer buiten de deur gehouden worden. Het Noord Nederlandse platteland is het decor van het boerengezin waarin de moeder en dochter de andere gezinsleden steeds kritischer gaan bekijken. Het verhaal zou zich goed langs de zeedijk van Noordwest-Groningen kunnen afspelen, maar ook in Friesland of Noord-Holland. Dingen die niet mogen gaat over de onderlinge verhoudingen binnen een gezin. Een verhaal over jarenlange geheimen en de langzame ontwrichting van een familie. De centrale vraag is: in hoeverre is iemand eigenlijk te vertrouwen? Waarom heb je besloten om over dit thema te schrijven? Ik ben gefascineerd door onderlinge menselijke verhoudingen en wat mensen elkaar vaak onbedoeld aandoen. Zeker wanneer het een familie betreft. Bovendien ben ik bovenmatig geïnteresseerd in geheimen. Een uitspraak van de filosoof Karl Popper luidt: ‘De poging om de hemel op aarde te verwezenlijken, brengt steeds de hel voort.’ Oftewel: de wereld gaat aan goede bedoelingen ten onder. Ik denk dat dat helaas vaak het geval is. Mijn schrijfproces is een zoektocht naar hoe mensen handelen zoals ze dat doen. Ik wil laten zien wat de gevolgen zijn van een bepaald gedrag en hoe verhoudingen scheef kunnen groeien. De ontwrichting van een gezin speelde al eerder een rol in je vorige roman. Wat vind je zo interessant aan dit gegeven? De meeste mensen in Nederland trouwen uit liefde en toch sneuvelt een op de drie huwelijken. In Zweden en België maar liefst de helft. Hoe kan het gebeuren dat liefde omslaat in vervreemding, afkeer of zelfs haat? Mensen hebben verwachtingen en denken de ander te kunnen doorgronden, maar dit blijkt dan onmogelijk. Het is een ontgoocheling die helaas maar al te vaak voorkomt. Hoe goed kun je de ander kennen? Iedereen heeft geheimen. Mijn jeugd heeft bijgedragen aan de fascinatie voor geheimen en de vraag hoe een gezin ontwricht. Toen ik zestien was, kwam ik erachter dat mijn vader een groot geheim had. Hij wilde vrouw worden. Daarover gaat mijn vorige roman. Dingen die niet mogen is een spannende titel. Wat is de reden voor deze titel? Lineke stelt zichzelf de vraag of ze bepaalde gedachten wel of niet mag hebben. Niemand weet wat ze denkt, het kan vast geen kwaad. Ondertussen kun je je natuurlijk afvragen of Lineke de enige is die nadenkt over dingen die niet mogen. De lustmoord in de roman doet sterk denken aan de moord op Marianne Vaatstra. Welke rol heeft deze zaak gespeeld in het schrijven van dit verhaal? De zaak Vaatstra heeft mij geïnspireerd, maar staat los van het verhaal. Het komt ook omdat ik jarenlang op dat platteland heb gewoond en soms die onuitgesproken spanning voelde. Op een bepaalde literaire manier fascineert die me, ik begrijp hem eigenlijk niet en wil hem doorgronden. Het leek mij mooi om een boek te schrijven vanuit het perspectief van een vrouw die langzaamaan haar man gaat verdenken. Er is in het verleden een gruwelijk ‘ongeluk’ gebeurd, waarover men niet graag spreekt, en een dader is nooit gevonden. De vrouw gaat aan haar man twijfelen en zoekt argumenten om in hem te kunnen blijven geloven. Ze voert een strijd met zichzelf tussen geloof en ongeloof. Het motto is ontleend aan Dogma 95, het manifest van de Deense regisseurs Lars von Trier en Thomas Vinterberg: ‘Mijn hoogste doel is om de waarheid uit mijn personages en situaties te persen. Ik beloof dat met alle mogelijke middelen en ten koste van elke vorm van goede smaak en esthetiek te zullen nastreven.’ Wat betekent dit motto voor jou als schrijver? In 1998 zag ik voor het eerst een film die ik ervoer als een openbaring: Festen, an Thomas Vinterberg. Toen ik de bioscoop uitkwam – The Movies in Amsterdam, ik zie me nog lopen – wist ik één ding heel zeker: zoals die film is, zo wil ik schrijven. Sindsdien streef ik ernaar met dezelfde lading te schrijven als die van Scandinavische films. Het huiselijke familiedrama op de vierkante centimeter, een klein decor, onderhuidse broeierigheid en verstoorde onderlinge verhoudingen. Vaak grote onuitgesproken thema's die hun weerklank vinden in gewone situaties. Ik probeer mijn personages het vuur aan de schenen te leggen, zodat hun ware aard naar boven komt. En ik poog dat zonder kunstgrepen en zo eenvoudig mogelijk te doen. Toen ik deze zin in het manifest van Dogma 95 las, ervoer ik dat als een openbaring. Ik dacht meteen: dit is het.

Auteur

kvanderweide