Ren, Janina Ren!

HAREN

Ren, Janina ren! is een roman over de oorlogservaringen van de Curaçaose Janina de Marchena-Katz (84). Marjan Brouwers en Jeannette van Ditzhuijzen onderzochten de achtergronden van Janina’s aangrijpende verhaal en schreven er deze roman over. Ik ben in gesprek met Marjan over haar boek.

Marjan  woont met haar gezin in de Wijert Zuid in Groningen. Zij werkt als bedrijfsjournalist en tekstschrijver voor haar eigen bedrijf Bureau Brouwers, www.bureaubrouwers.nl.  Jeannette van Ditzhuijzen kent zij al 22 jaar. Jeannette woont in Almelo. In 2007 kwam het boek Zicht op Kastelen van hun samen uit. In de jaren dertig van de vorige eeuw groeit Janina op in het Joodse stadje Chorostków in Polen. Als kind van tien jaar raakt ze een voor een haar familieleden kwijt, tot ze er alleen voor staat en in sneeuw en kou op zoek moet naar een veilig onderdak. Janina woont sinds 1948 op Curaçao en heeft de roman op 9 mei in ontvangst genomen op haar 84ste verjaardag. Hoe is Ren, Janina ren! ontstaan? Tijdens gesprekken met Janina (voluit: de Marchena-Katz) en haar dochter Karen kreeg Jeannette vaak te horen dat Janina’s verhaal echt een boek waard was. Anderhalf jaar geleden bedacht ze opeens dat het boek dan een roman moest worden, omdat er te weinig historische bronnen waren voor een historisch werk. Toen vroeg ze mij omdat ze wist dat ik al langer bezig was met het schrijven van fictie. En ik zei ja, want Janina’s eigen verhaal is net een film. Het was een aangrijpend verhaal waar goed een roman van te maken was. Maart 2015 is Jeanette begonnen met het interviewen van Janina op Curaçao en is ze research gaan doen. Een hoofdstuk ging soms wel tien keer op en neer totdat we allebei tevreden waren. Half april waren de eerste druk klaar. Hoe was het om in het verleden te duiken? Voor Janina was het vaak emotioneel. Ze heeft haar verhaal vaker verteld, ook aan journalisten en filmers van Yad Vashem. Veel van haar anekdotes kan ze letterlijk navertellen, maar andere details ontbreken. Telkens als ze praat over bijvoorbeeld haar broer Bumek schiet ze vol. En ik ook. Het is soms ook voor mij heel confronterend om te horen wat een kind van tien moest doormaken. Om haar verhalen in te kleuren met details voor de roman heb ik veel getuigenissen op internet gelezen van overlevers als Janina. Vooral van mensen uit hetzelfde gebied als zij. Dan krijg je het soms ontzettend koud. Ik moest het boek tijdens het schrijven soms een paar dagen wegleggen, omdat het te confronterend was. Ik heb lange tijd geleefd in het hoofd van Janina’s moeder Bertha. Als moeder van twee dochters vond ik dat persoonlijk zwaar. Hoe was de ontmoeting met Janina op haar verjaardag in Curacao?  Ontroerend. Ik heb haar eerst op zaterdag gezien, nog voor haar verjaardag in de winkel. Ze vond het prachtig en hield mijn hand vast.  Voor mij is ze tijdens het schrijven een meisje van tien gebleven, ik ontmoette haar die dag voor het eerst. Heel gek was het, maar ook heel mooi. We hadden meteen een klik. Op zondag hebben we in het huis van haar dochter Karen tussen haar kinderen, kleinkinderen en verdere familie het boek aan haar gegeven met een speech erbij. Wat wel bijzonder is voor een roman is dat we familiefoto’s hebben afgedrukt. Ze was er verrukt over en wees almaar aan wie wie was. Kan je beschrijven wat voor vrouw Janina nu is? Een pittige en nog altijd mooie dame van 84 die nog elke dag in haar winkel staat, die ze runt samen met haar zoon en dochter. Een echte zakenvrouw die weet wat ze doet. Ze is zeer geliefd en gerespecteerd op het eiland. Vele generaties kennen haar omdat ze in haar winkel spijkerbroeken en lingerie kochten. Maar lang niet iedereen kende haar geschiedenis en men is daar erg van onder de indruk. Ze houdt van haar familie en vindt het belangrijk om dit boek na te laten. Haar verhaal moet worden verteld, vindt ze. Ze is inmiddels overgrootmoeder en zeer gehecht aan haar kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen die haar allemaal Nini noemen. Het is een zeer warme, hechte familie en zij is absoluut het middelpunt. Wat is het belang van het boek? Zoals Janina zelf zegt: opdat we niet vergeten wat er in de oorlog is gebeurd. Zeker in deze tijd van vluchtelingen, zoals zij ook was, haat en onverdraagzaamheid is het belangrijk om stil te staan bij de geschiedenis en ervan te leren. Zoals we tijdens de speech op Janina’s verjaardag hebben gezegd: Hoeveel Janina’s zijn er nu op de vlucht en zwerven zonder familie rond langs de grenzen van Libanon en Syrië? Leren we ooit van het verleden? Wil je zelf nog iets delen? De manier waarop het boek tot stand is gekomen is leuk om te vertellen, vooral voor mensen die geïnteresseerd zijn in geschiedenis, familiegeschiedenissen en archieven. Maar ook in mensen die het leuk vinden om te horen hoe je van een waargebeurde historie een roman maakt. Die lezing geven we graag in Nederland ook! We hebben een Facebookpagina aangemaakt voor het boek waarop we foto’s plaatsen en onze belevenissen bijhouden: www.facebook.com/Renjaninaren/. Verder hebben we twee filmpjes op YouTube: www.youtube.com/watch?v=2NvJ5aIlL_0 Ren, Janina Ren! is geïllustreerd met een stamboom van Janina’s familie en diverse foto’s en wordt uitgegeven in het Nederlands en Engels door LM Publishers (voormalig KIT Publishers). De roman is tot stand gekomen mede met steun van het Prins Bernhard Cultuurfonds Caribisch Gebied. Het boek wordt op Curacao erg goed ontvangen, nieuwe exemplaren zijn alweer nodig. Kirsten van der Weide

Auteur

kvanderweide