Het verhaal achter de foto

HAREN

Derdejaars leerlingen van het Maartenscollege waren donderdag 21 april door heel Haren te vinden met het Bordenproject. Op achttien adressen in Haren stonden borden in de tuin met de foto’s van in totaal bijna 40 oorlogsslachtoffers, die tijdens de oorlog in die huizen woonden. De derdejaars vertelden de verhalen achter de foto’s aan eerstejaars, die van adres naar adres fietsten. Kartrekkers van dit project zijn docente geschiedenis Ineke van den Berg en haar collega's. Wat betekent dit project voor onze gemeente?

Herdenken De samenwerking tussen beide vrouwen kwam eigenlijk als vanzelf tot stand. Na het verschijnen van het boek ‘Van kwaad tot onvoorspelbaar erger’ van Wil Legemaat en het bezoek van een groep leerlingen en docenten van het Maartenscollege aan voormalig vernietigingskamp Auschwitz ontstond het idee voor het Bordenproject bij de docenten geschiedenis. Leerlingen baseren zich op het boek van Wil. Nu is het onderdeel van het jaarlijkse project Herdenken.Dit jaar vindt het Bordenproject voor de zevende keer plaats. Tastbaar Vorig jaar bezocht de voorzitter van het Nationaal Comité, Gerdi Verbeet, het Maartenscollege. Ook zij was onder de indruk van het project. Eind 2016 won het Maartenscollege de tweede prijs in de Noordelijke voorronde voor de Nationale Onderwijsprijs! “Het Bordenproject maakt het zo vreselijk tastbaar. Het doet de leerlingen heel erg veel. Nabestaanden denken er nog elke dag aan. Door de borden willen we meer bekendheid geven aan de verhalen achter de borden”, zegt Ineke. “Je kunt je identificeren met de slachtoffers. Het had ook jou kunnen gebeuren”, zegt Wil. “Ik vind het ook belangrijk dat de leerlingen hierdoor oog krijgen voor de vluchtelingen van nu”, zegt Ineke. Familie Nathan “Wij vinden het en leerzaam project. Het is wel een heel erg gevoelig onderwerp. Dit willen wij graag overbrengen op de eerstejaars leerlingen. Dat is heel belangrijk”, zeggen Van der Steen, Stijn van Dam en Felix Klijn. De leerlingen staan met het Bordenproject voor ijssalon Italini aan de Rijksstraatweg en vertellen het verhaal van de familie Nathan. De Nathans hadden in het pand een manufacturenzaak (stoffen, bedrijfskleding, onderkleding, doodshemden, sokken en ‘kantjes en bandjes’) en woonden boven de winkel. Salomon en Rosa Nathans kregen twee kinderen Simon en Ephraïm. De kinderen speelden vaak buiten in de Kerkstraat. Familie Nathans leefde volgende de traditionele Joodse principes. Vrijwel iedereen in Haren kwam weleens in de winkel van Nathans. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak en de Joden in snel tempo geïsoleerd werden maakten de beperkingen het Nathans moeilijk om zijn zaak goed voort te zetten. Vanaf maart 1941 kon hij nog alleen inkopen bij Joodse grossiers. Daarna was het voor niet-Joden verboden bij Joodse winkeliers te kopen en vanaf mei 1942 mochten Joden geen bezit meer hebben. De Nathans mochten hun woonplaats niet meer verlaten zonder vergunning. Begin juli 1942 kregen Salomon en zijn zoons de oproep zich te laten keuren voor het werkkamp. 10 juli 1942 vertrokken zij per trein met zeven Joodse lotgenoten naar kamp Westerbork. In de nacht van 14 op 15 juli vertrokken zij met het eerste transport naar Auschwitz. Simon Nathan stierf in Auschwitz op 21 augustus 1942. Hij was 21 jaar. Ephraïm Nathans overleed op 2 september 1942 in Auschwitz. Hij was 19 jaar. Salomon Nathans stierf op vermoedelijk 30 september 1942 in Auschwitz. Hij was 53 jaar. Rosa werd op 27 november 1942 van huis in Haren gehaald en werd op de trein gezet naar kamp Westerbork. Op 8 december ging zij op transport naar Auschwitz. Zij stierf op 11 december 1942. Zij was 51 jaar. (Uit: ‘Van kwaad tot onvoorspelbaar erger’, van Wil Legemaat en Margriet Staal). Op 4 mei staan de borden ’s middags opnieuw voor de huizenen tijdens de herdenking staan de borden bij de dorpskerk.Het bordenproject kwam tot stand dankzij de inzet van grafisch vormgever Koos Staal en dankzij financiële bijdrages van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Mede dankzij het Bordenproject komt er elk jaar weer nieuwe informatie binnen. Zo ook over de gemeenteambtenaar en verzetsman Eemke van der Veen, dankzij een onlangs in Canada verschenen boek van het meisje aan wie Eemke zijn erfenis heeft nagelaten. Maar daarover volgende week meer. Kirsten van der Weide      

Auteur

kvanderweide