Van Helpman naar Haren deel II

HAREN

In drie delen neemt gastschrijver Henk Werners uit Haren u mee 'Van Helpman naar Haren'. Deze week deel II.

,,Van Helpman naar Haren, in vroegere jaren”, zo luidde de titel van mijn presentatie met oude plaatjes op 23 mei j.l. voor de leden van Old Go. Meelevende – en inspirerende reacties zijn reden om er in dit artikel nog eens bij stil te staan, met de hoofdreden dat Helpman tot 1885 bij Haren hoorde. Twee weken geleden las u in deel I dat de Hereweg de heirweg was, las u over opmerkelijke bebouwingen zoals de Rabenhauptkazerne en eindigden we bij de Helper Linie en Engelse Kamp. In dit artikel neem ik u verder mee van Helpman naar Haren. Bedrijvigheid Alhoewel ons uitstapje in dit artikel zich in hoofdzaak beweegt op en langs de hoofdweg, is de verleiding groot om ook stil te staan bij hetgeen zich vroeger in en om Helpman verder afspeelde. Zonder volledig te zijn kunnen we dan denken aan het Helperdiep, dat gegraven werd tussen 1786 en 1806, en een vaarverbinding had met zowel het Noord Willemskanaal als het Winschoterdiep. In gedachten zijn we dan ook dicht bij Helper Molen die toen nog aan het Hoornsediep stond. Ook was er de biljartfabriek De Schepper, de bierbrouwerij Keizer Barbarossa , de tricotagefabriek Van Hasselt, de timmer-en meubelfabriek van Timmer, de lakfabriek van Sikkens en niet te vergeten de nog steeds wijd en zijd bekend staande hoefijzer-fabriek  van Werkman. Voorzieningen Naast de beide ziekenhuizen waren en zijn er ook de beide zwembaden, de Papiermolen (1955) en het Helperbad van 1925, en ook niet onbelangrijk de aanwezigheid van het Provinciaal Electriciteitsbedrijf Groningen.Meer dan 100 jaar geleden stonden ook de Helper vliegfeesten en de -vliegtuigbouw bekend. In 1911 werd bijv. de Helpman 1 gebouwd in de voornoemde biljartfabriek, echter die is bij een toenmalige Scheveninger vliegfeest onherstelbaar beschadigd. Aan de oostkant van Helpen stond de buitenplaats Groenestein, de uitspanning met speeltuin en het tennispark Vorenkamp (voordien uitspanning Landlust) en ten zuiden daarvan stond en staat de Coendersborch. En nog oostelijker het bekende en voor velen onmisbare volkstuinencomplex Tuinwijck. Voorts niet te vergeten de vele bedrijvigheid bij-en langs het Winschoterdiep. RKZ Wanneer we ons via de Helper Brink, met de klok op de hoek die in 1923 werd aangeboden door voornoemde Van Hasselt, weer verplaatsen naar de Hereweg en onze weg vervolgen richting Haren, dan treffen we aan de oostkant van de weg nog het voorfront aan van het vroegere Rooms Katholieke Ziekenhuis, dat daar in 1925 werd neergezet. Boven de ingang is de naam bewaard gebleven en in de topgevel de tekst ,, Behoudenis der Kranken”.Daarvoor stond op diezelfde plek de boerderij van de familie Van Dammen. Het RKZ is in 1979 verhuisd naar de Van Swietenlaan en in 1991 gefuseerd met het vroegere Diaconessenhuis en aldus samen opgegaan in het huidige Martini Ziekenhuis. Dat de voorgevel in Helpman onaangeroerd is gebleven heeft te maken met de zogenaamde kraakbeweging die zich ter plaatse inspande om woningen achter de voormuur voor hun te realiseren. Het oude RKZ is wel verworden tot gemeentelijk monument. Gelria Aangekomen bij de Ketwich Verschuurlaan treffen we op de hoek van de straat villa Gelria aan, dat daar eind 19e eeuw door aardappelmeelfabrikant Willem Albert (W.A.) Scholten is neergezet, voornamelijk om het als zomerverblijf te gebruiken. De industrieel gaf er de naam aan van de provincie waar hij geboren was n.l. Gelderland. De bijbehorende gronden strekten zich uit tot het gebied waar later het Diaconessenhuis is verrezen. Bij  Gelria staat ook een koetshuis en er dichtbij werd vroeger ook tol geheven, die tollen werden trouwens in 1900 opgeheven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de SS er in gevestigd. Na de oorlog heeft de,door architect Jan Maris ontworpen, fraaie villa dienst gedaan als opleidingslocatie van het Diaconessenhuis. Daarna als kantoor voor de Verbindingsdienst van de rijkspolitie en ook nog als dependance van de Groninger Sociale Academie. Vervolgens nam Koop Tjuchem het in 1981 over om er het hoofdkantoor te vestigen. Na een periode van leegstand vestigde in 2016 het Internationale filmsoftwarebedrijf MACCS zich er in. Gelria is sinds 1995 rijksmonument evenals het koetshuis en de tuinmanswoning. Diaconessenhuis Als we nog even de bocht omgaan naar de Ketwich Verschuurlaan, en we werpen een blik naar links, dan weten we bijna niet wat we zien,hoeveel nieuwbouw daar reeds op de terreinen van het verdwenen Diaconessenhuis tot stand is gekomen. Het Groninger Diaconessenhuis is in 1863 voortgekomen uit een naaischool die in de Haddingestraat gerund werd door vermogende protestantse dames die zich tezelfdertijd ook bezig hielden met armenzorg. In 1874 werd de school opgeheven, terwijl er tien jaar later een stichting voor in de plaats kwam. En het was die stichting die vervolgens het Diaconessenhuis tot stand bracht, gericht op de verpleging van zieken door diaconessen alsmede het opleiden van jonge dames tot verpleegkundigen. Annex zijn er in de loop der jaren diverse locaties in de stad geëxploiteerd o.a. ook aan de Preadinius- en de Ubbo Emmiussingel, denk bijvoorbeeld aan de kraamkliniek Huize Tavenier. In 1939 werd grond aangekocht in Helpman van de voornoemde familie Scholten achter villa Gelria. Echter door de oorlog duurde het nog vele jaren aleer er met de bouw van het beoogde Diaconessenhuis werd begonnen, pas in 1965 vond de officiële opening plaats, nadat alle afdelingen er onder gebracht waren. Zoals genoemd fuseerde het Diac in 1991 met het RKZ tot het Martini aan de Van Swietenlaan, dat in 2008 officieel door Koningin Beatrix geopend werd. Wordt vervolgd. Over twee weken leest u deel III van Helpman naar Haren.

Auteur

kvanderweide