Van Helpman naar Haren, deel IV

HAREN

In meerdere delen neemt gastschrijver Henk Werners uit Haren u mee 'Van Helpman naar Haren'. Deze week deel IV 'Van Helpman naar Haren - Langs en rond de Rijksstraatweg'.

,,Van Helpman naar Haren, in vroegere jaren”, zo luidde de titel van mijn presentatie met oude plaatjes op 23 mei j.l. voor de leden van Old Go. Meelevende – en inspirerende reacties zijn reden om er in dit artikel nog eens bij stil te staan, met de hoofdreden dat Helpman tot 1885 bij Haren hoorde. Twee weken geleden las u in deel III over Villa Hilghestede, Hervormd Internaat Gezinszorg, Villa Volonté, De Wenakker en (theetuin) De Kamp. In dit artikel neem ik u verder mee van Helpman naar Haren, ditmaal langs en rond de Rijksstraatweg.

Be Quick stadion

Passend in dit artikel is de constatering dat we inmiddels bij de huidige gemeentegrens Groningen-Haren (sinds 1915) c.q. de Rijksstraatweg zijn aanbeland, en daar de Esserweg en de huidige Vestdijklaan passeren. Kijkend over de linker schouder werpen we eerst een blik op het in ere gehouden voorfront van en met de vroegere boerderij van Egbert Bolhuis. Vervolgens komen we voorbij het tankstation bij de ingang naar het Be Quick Stadion, gelegen op Harens grondgebied maar in eigendom en gebruik bij de Groninger Sport Vereniging Be Quick. Opgericht in 1887 als omnivereniging, maar vooral bekend als één van de oudste voetbalverenigingen in Nederland. De thuiswedstrijden vinden plaats op het sportpark in het  stadion  De Esserberg. De grootste successen dateren al van voor de Tweede Wereld Oorlog. In de jaren 1915 tot 1926 werd Be Quick bijna elk jaar noordelijk kampioen en in 1920 zelfs landskampioen.Het eerste voetbalveld dat benut werd lag bij de gevangenis ( latere Van Mesdagkliniek).Toen in 1895 de competitiespelen werden ingevoerd lag het speelveld van Be Quick in Helpman tegenover villa Gelria. Het stadion Esserberg, met een capaciteit van 18.000 toeschouwers, is destijds ontworpen door een bekende op het gebied van de bouwkunst in Groningen t.w. Evert van Linge. Bijzonder daarbij is dat hij tevens een begenadigd voetballer was in het eerste elftal van Be Quick.

Bunker

Minder bekend is wellicht dat het Veteranen Legioen, achter op het toegangspad naar het stadion van Be Ouick, er een onderkomen heeft in een bunker. Bij de ingang van de bunker prijkt de laatste jaren ook de naam Veterans MC Northcrew (voorheen Lowlands). Dit betreft een onderdeel van de legerveteranen met een voorliefde voor het motorrijden.

Dilgt met oudste boerderij

Als we bij Be Quick vandaan de straat oversteken dan kunnen we langs de kwekerij van Bolhuis op de splitsing rechts uitkomen bij de, al lang leegstaande, vroegere boerderij van Klaas Mulder en links bij een villa, maar vervolgens ook bij de oudste boerderij die Haren nog rijk is. Bedoeld wordt die van Piet en Mien Takens, die er sinds 1983 boeren als opvolgers van Piet´s ouders Folkert en Annie, maar de boerderij dateert al uit het jaar 1784 en stond bekend onder de naam  ,,De Vossenplaats”. Uit overlevering in een boek van dhr. R. Vos te Norg wordt aannemelijk geacht dat Roelf Jelkes Vos, gehuwd met Grietje Jans Pathuis, de eerste bewoners zijn geweest. Ook heden ten dage ademt er binnen nog de sfeer van het vroegere boerenleven, namelijk  met in één der kamers de deuren van  bedsteden,en van kasten met de weckflessen en het tiggelwerk. Maar ook het granieten aanrecht is nog aanwezig in de bijkeuken. Tot ca 1950  waren er in de boerderij geen nutsvoorzieningen, voor verlichting werden bijvoorbeeld petroleumlampen aangestoken. Er worden de laatste jaren geen melkkoeien meer gehouden, de landerijen en het gras beheert en verzorgt Piet ten behoeve van een andere boer in Haren. De omgeving staat sinds jaar en dag bekend als buurtschap Dilgt, van vroeger één  der kerspelen  van Het Gorecht evenals het zuidelijk eraan grenzende Hemmen met de boerenhoeves van Vrieling en wijlen Fokko Wichers.

Esserberg/Sint Maartenscollege            

Op de plek van het Maartenscollege werd vroeger het historische en imposante buitengoed ,,De Esserberg” aangetroffen, rond 1900 gebouwd en bewoond door het Groninger geslacht Quintus. Uitgaande stadjers streken ook daar wel eens neer bij de zogenaamde 2e Quintus. Bekender is uiteraard dat sinds 1946 het Katholieke Sint Maartenscollege daar gezeteld is, waarbij voor het hoofdgebouw de oorspronkelijke naam Esserberg in ere is gehouden. In de jaren 1959 tot 1969 was het Maartenscollege verbonden met het zogenaamde Lutgerconvent  (klein seminarie) te Harendermolen. In 1992 werd er gefuseerd met de Sint Martinus school en met de Schalm tot een interconfessionele Scholengemeenschap terwijl het gebouw in 1999 werd uitgebreid met een gebouw (wit) ernaast. Weer later, namelijk in 2006 kwam daarin de Internationale School Groningen terecht als afsplitsing van het Maartenscollege. De toegangsroute daar naar toe loopt thans via De Dilgtweg en de Esserlaan. Dat er bij het Sint Maarten door de jaren heen ook veel aan sport gedaan is moge blijken uit de eruit voortgekomen voetbalclub VMC ( na fusie later Amacitia VMC ) alsmede de hockeyclub HMC.

Esserhoeve

Voorbij het Maartenscollege treffen we de Esserhoeve aan, daar in 1920 gebouwd in opdracht van Mr. Louis Bothenis Lohman die rechter was in Groningen. In 1935 is er brand geweest maar alles werd hersteld. In het pand woonden van 1956 tot 1995 paters die werkzaam waren in het onderwijs bij het Sint Maartenscollege. Ze woonden daar, maar voor studie en bezinning gingen de paters-Jezuïeten regelmatig in retraite naar de kapel van het Sint Maartens, die stond en staat tussen de Esserhoeve en het Maartenscollege. Deze kapel deed aanvankelijk dienst als koetshuis, is later verbouwd tot kapel en sinds 2008 in eigendom- en in gebruik als kantoor van makelaardij Verver & Jet Winters.

Gorechthoeve

In de boerderij de Gorechthoeve van 1897 boerde en woonde de familie Roelof van Hemmen. Echter daarvoor woonden en boerden de ouders van Roelof, Hendrik en Marchienes van Hemmen in een boerderij die er aan de zuidkant vlak naast stond, op het nu braakliggende ruige terrein. Vanaf 1985 is het hele gebouw door Woonborg ingericht als appartementencomplex voor jonge mensen tot ca 30 jaar.

Avondlicht

Het was in 1934 dat de Stichting Diaconale Tehuizen Groningen aan de Dilgtweg in Haren het eerste paviljoen voor bejaardenzorg in gebruik nam, onder de naam Avondrust dat later Avondlicht is geworden. Verstoord door de oorlog duurde het tot 1953 aleer de tweede vleugel werd bijgebouwd. Er was toen plaats voor 200 bejaarden en 44 bedden op de ziekenafdeling. De volgende uitbreiding vond plaats toen het verpleeghuis Dilgtoord, of wel De Dilgt er bij kwam. Omdat de oude gebouwen niet meer aan geldende normen voldeden kwam er in de plaats van het eerste paviljoen een nieuw gebouw, waar de eerste bewoners in 1980 naar toe gingen. Het tweede paviljoen werd gerenoveerd en in 1982 voor zelfstandig wonende ouderen als De Dilgt in gebruik genomen. Woningbouw-corporatie De Huismeesters nam Avondlicht in het jaar 2000 over, maar ook De Burcht in Hoogezand  en door een fusie samen ondergebracht in ’t Gooregt. Wegens veroudering werd een deel van Avondlicht in 2010 gesloopt en vervangen door een moderne accommodatie onder de Woonzorg-centrum De Dilgt. In de vaart der volkeren met nieuwe inzichten en -wetgeving veranderde er daarna veel, zoals de scheiding tussen wonen en zorg, waarvan fusies en samenvoegingen van locaties in Haren, Groningen en Hoogezand een gevolg waren en in 2010 onder de hoed met de naam ZINN verder gingen.

Beatrixoord

Na de oorlog waren veel mensen behept met de volksziekte t.b.c., de term teringleiders zullen ouderen zich ongetwijfeld nog goed herinneren. Vooral in Friesland pakte men dit toen op door in Joure in 1905 een volkssanatorium op te richten voor de opvang van t.b.c. patiënten, de toenmalige volksziekte nummer één. In 1922 werd het sanatorium onder de naam Beatrixoord verplaatst naar Appelscha, waarbij de bosrijke omgeving een rol speelde. Echter, zo’n veertig jaar later ontstond er sterke behoefte om in de nabijheid te zijn van een universitair ziekenhuis en daardoor werd in 1963 neergestreken aan de Dilgtweg in Haren. Door veranderde gezondheidsomstandigheden is Beatrixoord later verworden tot revalidatie-centrum en uiteindelijk het Centrum voor Revalidatie van het UMCG, waarbij de nadruk ligt op klinische- en poliklinische behandelingen.        

Auteur

kvanderweide