Van Helpman naar Haren, deel V

HAREN

In meerdere delen neemt gastschrijver Henk Werners uit Haren u mee 'Van Helpman naar Haren'. Deze week deel V 'Van Helpman naar Haren - Langs en rond de Rijksstraatweg'.

'Van Helpman naar Haren, in vroegere jaren', zo luidde de titel van mijn presentatie met oude plaatjes op 23 mei j.l. voor de leden van Old Go. Meelevende – en inspirerende reacties zijn reden om er in dit artikel nog eens bij stil te staan, met de hoofdreden dat Helpman tot 1885 bij Haren hoorde. Twee weken geleden las u in deel IV over  Be Quick stadion, Dilgt met oudste boerderij, Esserberg/Sint Maartenscollege, Esserhoeve, Gorechthoeve, Avondlicht en Beatrixoord. In dit artikel neem ik u verder mee van Helpman naar Haren, langs en rond de Rijksstraatweg. Komende vanuit de Dilgtweg valt aan de overzijde van de Rijksstraatweg het oog op de zogenaamde 'zeuven huusjes', echter wij vervolgen onze virtuele route richting het dorp. Huize Hemmen Tot de verbeelding sprekend is zeker ook de geschiedenis van het huidige Visio-complex van Kentalis, voorheen huize Hemmen, later W.A. Scholtens Kinderziekenhuis en weer later Doveninstituut Guyot. Onder de titel 'De Hof te Hemmen en Warmolts' wijdde Eppo van Koldam in deze krant van 22 maart j.l. reeds een artikel aan de diepere historie van deze bijzondere plek. In 1841 is Huize Hemmen op de huidige plek gebouwd door Jonkheer O.J. Quintus, en mede daardoor destijds ook wel aangeduid als de 3e Quintus, om er aan te steken. Een drastische verbouwing vond plaats in 1918, waarbij de karakteristieke trapopgangen links en rechts van het bordes plaats maakten voor de huidige entree. Onder invloed van grootindustrieel Willem Albert Scholten kwam het uitgebreide complex vervolgens in 1953 als Scholtens- jubileumgeschenk in eigendom en onder de hoede van de toenmalige Stichting W.A. Scholtens Kinderziekenhuis. In de jaren ’80 werd het kinderziekenhuis aldaar gesloten en kwam het Doveninstituut Guyot er voor in de plaats. Inmiddels is het omvangrijke geheel verworden tot Doveninternaat Guyot Kentalis. De Koninklijke Visio van de landelijke Stichting Slechtzienden en Blinden bevindt zich naastliggend in het zogenaamde 'blauwe' gebouw. Een uitgebreid parkeerterrein getuigt er van dat er dagelijks zeer veel personenbusjes komen en gaan om leerlingen te brengen en halen. Aan de zuidkant van Huize Hemmen, waar in de bungalow de vroegere directeur van de Kinderkliniek woonde, heeft wat verder naar achteren ooit een boerderij gestaan, waar o.a. de familie Veldhuis geboerd heeft. Villa de Hermitage Rond 1910 werd op nu nr. 69 een villa gebouwd met de naam De Hermitage, maar zo’n kwart eeuw later werd die naam gewijzigd in Linquenda met de betekenis: Deze grond zal ik eens verlaten. Ter nadere aanduiding: Dit tot rijksmonument verklaarde pand staat tegenover de riante bungalow ,,De Eik” ,waar vroeger de boerderij van Willem Takens heeft gestaan. Mijn reden om de Hermitage op de korrel te nemen schuilt in het feit dat daar vroeger schoolmeester en schrijver Hero Bleeker gewoond heeft. Het bijzondere daarvan is dat hij desgevraagd een revue geschreven heeft ter gelegenheid van het vervangen van de paardentram door de elektrische tram van Groningen naar Harenermolen, Glimmen en Station De Punt aan de Parallelweg. Die vervanging werd financieel mogelijk gemaakt door de gemeente Groningen als tegenprestatie van het inlijven van Helpman bij Groningen. De in 1921 door Bleeker geschreven revue kreeg de naam 'de Lindenberg' en dat staat bij oudere inwoners, zo blijkt mij bij menig presentatie, nog duidelijk in het geheugen. De vele uitvoeringen van de revue in stad en ommeland hebben daar ongetwijfeld aan bijgedragen. Maar ook de door Hero Bleeker samengestelde liedjesbundel uit de revue 'Alles tramt naar Haren', waar de welgevalligheid onmiskenbaar vanaf druipt. Zie bijvoorbeeld de eerste twee coupletten van 'Op naar Haren!' Ieder kent dat lieflijk dorpje Aan des Hondsrugs schoone voet Waar zoo gaarne in den zomer D'heele stad zich henenspoedt Ieder steêling toeft er gaarne Daar is alles vrolijkheid Allen zoeken onze dreven Waar een elk zich graag vermeit Op naar Haren, op naar Haren (bis) Trekt ons gansche hart. (bis) Vroeger toen een reis naar Haren Nogal veel bezwaren had Zag men toch op mooie dagen Reeds bij ons de halve stad Thans nu men in alle streken In ’t verkeer verbeet'ring bracht Heeft de stad het goed begrepen En naar hier een tram gebracht Op naar Haren, op naar Haren (bis) Trekt ons gansche hart (bis) 't Huis de Wolf Het kan niet missen, wie Haren kent of er via de Rijksstraatweg passeert, Huize De Wolf kan bij niemand aan de aandacht ontsnappen. Het schilderachtige monumentale landgoed werd daar in 1892 gerealiseerd door Atze Nannes Wassenaar uit Sint Jacobiparochie, nadat hij de gronden alsmede een naastliggende boerderij had aangekocht. Dat hij wat had met paarden moge blijken uit het feit dat hij achter het pand een renbaan realiseerde die uitstrekte tot aan de Kerklaan, toen Achterweg genaamd,en waarvan de paardenkopschuur nog een overblijfsel is. Na zijn overlijden in 1911 heeft zijn vrouw Hendrika van Wely het pand enkele jaren verhuurd en ging in 1917 over tot verkoop. In de annalen staat vermeldt dat het pand in de dertiger jaren ook als pension annex rusthuis voor ouderen dienst gedaan heeft. De genoemde boerderij werd in 1958 afgebroken, nadat tot 1953 de voorouders van Albert Lok (H.dijk) daar als pachter geboerd hadden. Aan de andere kant van Huize De Wolf staat, iets naar achteren, de boerderij alwaar de familie Leutscher met kippen en eieren de kost verdiende. Het complex Huize De Wolf werd in de 20er jaren aangekocht door de Staat der Nederlanden met als bestemming de aanleg van de botanische tuin van de Rijksuniversiteit in 1929/1930. ‘t Huis deed toen o.a. dienst als genetisch instituut. Vervolgens, in de jaren ’90 kwam De Wolf weer in particuliere handen en ligt er thans als keurig onderhouden- en oogstrelend rijksmonument bij. ‘t Huis dankt wellicht de naam aan een herberg die daar heel vroeger gestaan heeft, waar o.a. een familie Pathuis herbergierde, ook wel aangemerkt wordt als de eerste herberg aan de Hondsrug. Anderen brengen de naam in verband met georganiseerde wolvenjachten die er in de oudheid plaatsvonden en beweren dat een ieder die een gedode wolf bij de gemeente aanleverde daarvoor 100 gulden incasseerde. Het levert in ieder geval een mooie anekdote op. Vroegere Katholieke kerk Tegenover Visio en Kentalis staat de vroegere boerderij van Jan Hemmes Pzn, waarvan in de vijftiger jaren het achterhuis verhuurd werd aan De Sint Nicolaaskerk. Deze zogenoemde noodkerk bleef daar totdat de nieuwe kerk aan de Irenelaan tot stand kwam. De boerderij werd later gekocht en bewoond door het gezin van Wim van Hemmen.

Auteur

kvanderweide