Groningse Sint Martinusdagen

GRONINEN

Sint Martinus is naast het kinderfeest vooral een Dag van het Delen en van Barmhartigheid. In Groningen, de Sint Martinusstad van Nederland, worden elk jaar op en rond de naamdag van de heilige Martinus, patroonheilige van de stad, tal van activiteiten georganiseerd die in toenemende mate arme mensen kunnen helpen. Zo brengt het veelzijdige programma verschillende belangrijke en oude waarden bijeen. De meeste activiteiten vinden plaats vanuit en in de Martinikerk, het eeuwenoude hart van de stad.

Sint Martinus’ Pronkjewailn

In voorgaande jaren vond het evenement Sint Martinus’ Pronkjewailn plaats, een gebeurtenis rond de arme kant van de stad Groningen. Tijdens die afsluitende manifestatie op de 11de november hebben de organisatoren steeds een brug weten te slaan tussen uiteenlopende maatschappelijke groepen. Groepen die elk op hun manier een bijdrage leverden om de armoede het hoofd te bieden. Het gaat daarbij om mensen met heel weinig geld die op een bijzondere manier in het leven staan, hun veerkracht tonen en daardoor mooie dingen tot stand weten te brengen voor hun omgeving. Dit jaar maakt Sint Martinus’ Pronkjewailn een pas op de plaats om volgend jaar nog breder te kunnen uitpakken.

Sint Martinus en ganzengebraad

In vroeger tijden vierde men in Groningen het feest van Sint Martinus met een groots feestmaal. De gans werd op diverse manieren bereid: Maartensgans gevuld met kastanjes, of appels, aardappels en paddenstoelen Deze traditie is een nieuw leven ingeblazen. In de Martinikerk vindt een besloten ganzenmaaltijd voor thuis- en daklozen plaats. Dat wordt in stijl gedaan. Er wordt met zorg gedekt. Tot lampionnen gemaakte voederbieten verlichten de tafels. Daarnaast is er nog een benefietmaaltijd in de kerk. Zo worden gelden ingezameld voor een instelling die vaker eten regelt voor de thuis- en daklozen. Bij deze laatste maaltijd worden bovendien speciaal Sint Martinusbier en Sint Martinuswijn geschonken. Net als vorig jaar worden Sint Martins-voederbietenmacronen geserveerd. Ook de Groninger horeca haakt in op de traditie en serveert speciale ganzenmaaltijden.

Voederbieten als lampionnen

Jaarlijks worden voederbieten aan de Groninger schooljeugd uitgedeeld. De kinderen worden uitgedaagd om er een lampion van te snijden. In stad en provincie Groningen is het oud gebruik om van die bieten lampionnen te maken. Er is een wedstrijd aan verbonden: De makers van de mooiste exemplaren worden beloond. Verschillende basisscholen zijn te gast in de Martinikerk. Ze zingen onder begeleiding van het grote orgel, luisteren naar het levensverhaal van Sint Martinus en krijgen een rondleiding door de kerk die naar Martinus is genoemd.

Sint Martinusconcert

Op de 11de november vindt elk jaar in de kerk een bijzonder concert plaats. Het grote orgel staat centraal. Ook het Martinicarillon wordt bespeeld en bovendien speelt sinds enkele jaren het ensemble van de Groningse Schoolvereniging. Speciaal voor de Sint Martinusviering is in 2016 een nieuw lied geschreven en gecomponeerd. Het publiek wordt uitgenodigd mee te zingen.

Sint Martinus Vesper

De Raad van Kerken van de stad Groningen verzorgt jaarlijks een Vesper voor jong en oud in het koor van de Martinikerk. De oecumenische viering kent een sterk maatschappelijk karakter. In de afgelopen jaren stond de vluchtelingenproblematiek centraal. Daarbij waren vluchtelingen en statushouders aanwezig.

Sint Martinusmiddag met theater en optocht

Theatergroep Het Houten Huis belegt samen met vluchtelingen uit verschillende AZC’s, statushouders uit verschillende delen van het land en de leerlingen van twee basisscholen een Sint Martinusmiddag in MartiniPlaza. Er is een gezamenlijke lunch, er wordt een Syrisch en een Nederlands lied ingestudeerd, kinderen maken lampionnen en bezoeken samen de voorstelling ‘Onbekend Land’ van Het Houten Huis. Daarna is er een optocht van MartiniPlaza naar de Martinikerk waar na de Vesper samenzang plaats vindt en er soep geschonken wordt.

Wie was Sint Martinus?

Martinus leefde in de 4de eeuw. Door zijn vader werd hij ruiter in het leger van de Romeinse keizer Constantijn. Vechten als soldaat bleek niet zijn grootste hobby. Wel wilde hij blijkbaar dienen als soldaat van Christus. Toen hij door de poort van de, nu Franse, stad Amiens wilde rijden, werd hij getroffen door de aanblik van een kleumende bedelaar. Hij trok zijn zwaard, sneed zijn mantel doormidden en gaf de helft aan de bedelaar. ’s Nachts zag hij in een visioen Christus die zijn manteldeel om had. De daad van Martinus trof de Kerk in sterke mate. Wie een behoeftige helpt, helpt Christus zelf. Dat was de boodschap die beklijfde. In de daarop volgende eeuwen zijn veel kerken naar Martinus genoemd, zo ook de oude, statige kerk in het hart van Groningen. En de windwijzer op de toren kent niet de meer traditionele haan of het kruis, maar het paard van Martinus. Was Martinus een beetje een vrek, omdat hij ‘slechts’ de helft van zijn mantel gaf? Neen. Het was toentertijd de gewoonte dat de helft van de ruitermantel aan de keizer zelf behoorde. Weggeven van dit deel stond gelijk aan desertie, het verlaten van het leger zonder toestemming. En dat was niet de bedoeling. Jaren later werd Martinus ontslagen uit het leger van de keizer. Hij ging naar Tours, trok daar op met bisschop Hilarius, die de belangrijkste theoloog was van zijn tijd. Na diens dood in 367 werd in 371 Martinus door de bevolking van Tours tot bisschop gekozen. Eerst wilde hij niet en daarom verstopte hij zich in een ganzenhok. De ganzen in het hok gakten zich een ongeluk. Hierdoor konden de gelovigen hem uit het hok trekken. Martinus gaf toe en kon zo alsnog tot bisschop worden gewijd. Het ganzenverhaal vormt de basis voor de ganzenmaaltijden in onder meer Groningen.

Nieuw Gronings Sint Martinuslied

Goedenavond, heeft u even een momentje in uw leven voor een lied over Sint Maarten die zijn jas in tweeën sneed en de helft heeft weggegeven aan een man die armoe leed, aan een arme oude Stadjer met de hemel als zijn dak en als enige bezitting diepe gaten in zijn zak. Tekst: Kasper Peters en Ton Peters – muziek: Anne Caesar van Wieren en Eva Waterbolk – arrangement: Marcel den Os

Auteur

kvanderweide