Van Helpman naar Haren, deel XII

HAREN

In meerdere delen neemt gastschrijver Henk Werners uit Haren u mee 'Van Helpman naar Haren'. Deze week deel XII Van Helpman naar Haren - Langs en rond de Rijksstraatweg (centrum bij de kerk).

Gereformeerde kerk

Bij het oversteken van de Hortuslaan staat voor ons de Gereformeerde kerk met het later aangebouwde en veelvuldig in gebruik zijnde Gorechthuis. De huidige kerk is van 1913 doch in 1881 werd de vorige gebouwd en reeds in 1852 de eerste. Trouwens, uit oude geschriften valt op te maken dat de vroegere zogenaamde Afgescheiden Gemeente al eerder een bescheiden schuurkerk van 8 bij 15 meter in gebruik had. Het orgel van de kerk dateert uit 1907 en is in 1940 gerestaureerd. Een grote kachel van het merk "Salamander” werd met lange pijpen in 1902 geplaatst voor een bedrag van f. 48,50.

‘t Gorechthuis

Het aangebouwde zalencentrum "’t Gorechthuis” is van 1955 doch werd later wel enige malen verbouwd. Gaan we verder terug in de tijd dan blijkt er een veel kleinere aanbouw te zijn geweest die, in ieder geval in de volksmond, ook wel werd aangeduid als het "Loughoes" (Gronings voor Dorpshuis). Begin jaren ’70 kwam achter ’t Gorechthuis het jeugdgebouw "’t Schip" er bij en later ook de jeugdsoos "’t Vooronder”. In de huidige situatie kunnen we ’s ochtends in ”'t Schip” ook bloed laten prikken. Aan de voorkant bevindt zich boven een kantoor van "De Vrouwen van Nu” (Provinciaal), Muziekschool Pro-dux, een atelier maar ook "Radio Haren FM" verzorgt tegenwoordig van daaruit de uitzendingen.

Pastorie

Aan de oostzijde van de Gorechtkerk staat al sinds 1852 de pastorie, in 1871 vernieuwd maar in de huidige hoedanigheid van 1913. Aldaar woonden onder andere de dominees Bavinck, Van Oeveren en Pilon.

School met den bijbel

Wat verder van de straat kwam in 1901 de Protestants Christelijke Basis School tot stand als gevolg van het feit dat toen naast het openbare- ook het bijzonder onderwijs werd ingevoerd. Op de gevel van de school kwam dan ook de tekst "School met den Bijbel". Maar de school stond in het begin bekend als de "Kerkstraatschool", later werd het de "Springschans", daarna de "Regenboog" en tenslotte CBS "De Borg". De school heeft in de loop der jaren onder één bestuur gestaan met die van de "Vijverschan" in Oosterhaar. In 1984 vond er een fusie plaats tussen de Springschans en de hervormde school "De Regenboog" die aan de Oude Brinkweg stond, en gingen ze aan de Kerkstraat samen verder, uiteindelijk als C.B.S. "De Borg". Achter de Chr. basisschool heeft, het kleuterschooltje de "Gorechtkrekel" gestaan, op de plek waar nu woningen staan aan het Schoolpad. In 1985 is deze school samengevoegd met de kleuterschool de "Vijverschans" in Oosterhaar.

Meesters en juffen werden leraren

In dat zelfde jaar werd de Wet op het Basisonderwijs van kracht, hetgeen o.a. betekende dat de meesters en de juffen zich leraar mochten noemen. De klassen werden omgedoopt tot jaargangen, namelijk van 1 t/m 8, zodat ook het kleuteronderwijs daar sindsdien deel van uitmaakt. Vele jaren later werd het Christelijk onderwijs geconcentreerd aan de Wederikweg onder de naam CBS De Borg.  Na een periode van wikken en wegen kreeg het schoolpand aan de Kerkstraat de nobele bestemming Wooninitiatief Haren, genaamd "Borgheerd" voor jongvolwassenen met een rugzakje of wel een woonvorm voor zelfstandig wonen onder begeleiding.

Meesterswoning

Op de grond/tuin er voor stond vroeger het meestershuis, waar de toenmalige hoofden der school zoals Rozendal, Boiten en Douma gewoond hebben. Anecdote: In het jubileumboek 100 jaar Christelijk onderwijs in Haren, met de mooie titel "Ik zou nog wel eens willen weten" wordt gememoreerd dat bijzondere leerlingen, zoals algemeen in Haren bekend wijlen lillyput Jansje Knollema, soms bij mevrouw Rozendal op de koffie of thee mochten komen. Ze mocht dan uit het kopje van meester drinken maar aan de andere kant van het kopje dan meester zelf, en ook mocht ze wat van het koekje "Brusselse kermis" afknabbelen.

Huisnummers 22 t/m 40

Van de één etage woningen voorbij de meesterswoning kunnen de namen van veel bewoners genoemd worden, zoals: Nieborg, Veenhuis, Van Steenwijk, Bazuin, Haverdings, Vos en Lameris. Bij de naam van timmerman Bazuin komt ook de naam van de daar, met een korte arm, geboren maar inmiddels overleden zoon Geert in gedachten, die meerdere plakboeken m.b.t. oud Haren heeft nagelaten. Aangekomen bij de nrs. 30 en 32 zijn we nu bij de drukkerij van Gerrit van der Ark, alwaar destijds in de ene helft de fam. Venema woonde en aan de andere kant de fam. Van der Woude met smederij. Daarnaast heeft De Jong gewoond die vandaar uit met paard en wagen een melkloop verzorgde maar ook schoenhersteller Van Steenwijk heeft er gezeten. Op nr. 36 zaten achtereenvolgens de schilders Hollander (ging naar Canada) en Diekema. De panden genummerd 38 en 40 zijn in 1967 afgebroken en daar woonden weleer Geert Lok en de schoenmaker J.K. Eisses (hoekpand). Een nieuw dubbel woonpand kwam er voor in de plaats.

T-splitsing

De Kerkstraat mond uit in een splitsing die ons naar links in de Kromme Elleboog doet belanden en naar rechts in de huidige Jachtlaan, de vroegere Onnerweg. Tegenover de Kerkstraat staat nog in deplorabele staat de oude wasserij van Bouwman, ( naast de huidige in- en uitrit van Aldi). Op de plek van die inrit heeft vroeger de woning van schilder Bulthuis gestaan, ooit voortgezet door Reinder Haverdings. Waar de woonappartementen van "Jachtstede" nu staan, met de supermarkt er achter, bevond zich vroeger de garage van Venema en vervolgens van Van der Dong. Aan de overkant aan de Onnerweg stond dicht bij de bocht, op de plek van de huidige dubbele woning, lang geleden de melkfabriek. Bij de bocht in de Kerkstraat zat weleer schoenmaker De Wit, er naast was een winkel met pannen en potten van Errit Petrusma, (broer van voornoemde Siebrand). Na verbouw troffen we daar later de kapperszaak van Siep Onnes aan, nu "Marian". Trouwens, ook de winkels van Timmer met textiel en de kruideniers Moorman en Van der Belt verbleven aldaar.

Haverdings(sen)

Vervolgens komen we bij het vroegere dubbele pand, waar naar toe in 1935 op nr. 37 het schildersbedrijf van Reinder Haverdings verhuisde, die het bedrijf later kon overdragen aan zijn schoonzoon Jan Haverdings. Echter, niet te verwarren met opa Jan, de vader van Reinder, die in de andere helft (39) woonde en boderijder was, aanvankelijk met de hondenkar en later met paard en wagen. Dit dubbele huis is in 1983 afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe woning voor Jan en Gré Haverdings met nr. 39, waar Jan als verver en behanger verder ging tot 2002. In nr. 35 woonde het gezin van tuinman Zandt, en na aankoop door Albert Heijn, zat de anti kraak beweging er in. In het huisje er naast (33) zat ooit loodgieter Hendrik Bouwman, vervolgens Caty Siersema met haar kapsalon en tenslotte nog tijdelijk Gerrit van der Ark met zijn drukkerij. Het is een raadsel waarom het in verval geraakte huisje naast de uitrit van de parkeerplaats bij AH er nog steeds staat.

Van Ike en de Rozenknop tot AH

Waar we nu de uitrit van AH aantreffen stond tussen 1927 en 1946 de kruidenierswinkel van de familie Ike. De vrouw des huizes beheerde tot het laatst toe de winkel en zoon Jo bezorgde per fiets de koopwaar (desgewenst) bij de mensen thuis. Hij is droevig genoeg in de oorlog op jonge leeftijd in Mauthausen om het leven gekomen. In 1946 toonde Albert Heijn belangstelling voor hun pand, kocht het en vestigde er de eerste AH winkel in Haren. Er naast op Kerkstraat nr. 29 heeft kapper Amel Dolfin jaren lang zijn klanten geknipt en geschoren. Deze barbier woonde naast de bloemenkwekerij "De Rozenknop" van Dijkhuizen die uiteindelijk ook in handen kwam van de grootgrutter waardoor aldaar de AH supermarkt kon worden gerealiseerd, die met parkeerplaats aan de Kerkstraat nog steeds een prominente plaats inneemt.

Huttenpad en Oude Kerkhof

Bij onze virtuele wandeling passeren we vervolgens, tussen AH en het kerkhof, het pad naar de Oude Hoflaan en de Bernardlaan met de vroegere naam "Huttenpad". Als vervolg lopen we langs het bij de Ned. Hervormde kerk behorende "Oude kerkhof", dat reeds in 1853 in gebruik werd genomen, evenals het nog aanwezige maar niet meer als zodanig in gebruik zijnde baarhuisje. Op 28 mei van dat jaar werd als eerste het stoffelijk overschot van Jan Ellens ter aarde besteld. Er kan trouwens nog steeds begraven worden, maar voor de rentmeesters doet zich het probleem voor dat, bij het voornemen om oude graven te ruimen, moeilijk of geen familie meer te vinden is. De bebouwing tussen het kerkhof en de Rijksstraatweg is vorige keer beschreven. Desgevraagd: Voor suggesties kunt u mailen naar henkwerners@home.nl

Auteur

kvanderweide