Eenzaamheid en ouderen: contact maken kun je leren

Haren

REGIO - Contact is een wezenlijke behoefte, dat blijkt en we hebben die behoefte allemaal. Wanneer contact niet meer zo vanzelfsprekend is, wordt het isolement groter. Petra van der Velde is contactmakker en woonachtig in de provincie Groningen. Zij bezoekt mensen voor wie contact om wat voor reden dan ook, niet meer vanzelfsprekend is. Zoals mensen met dementie, niet aangeboren hersenletsel, of met een verstandelijke beperking. Door Inge Hendriks

Contact maken kun je leren

Contact, er toe doen, is onmisbaar in ons leven. Al biedt een zorginstelling genoeg activiteiten, er is altijd een groep die niet in staat is daaraan deel te nemen. Helaas is dat ook de groep die al weinig bezoek krijgt. “Ik liep al 25 jaar met een neus in mijn tas”, zegt Petra van der Velde. “Zomaar. Ik zette hem wel eens op uit meligheid, ontlading of om het ijs te breken.” Nu is haar clownsneus haar beroepsneus geworden. Elke week gaat Van der Velde als contactmakker Stip naar de psychogeriatrische afdeling van De Horst, een zorginstelling in Emmen. Daar wonen mensen met een geheugenstoornis waaronder dementie.

Iedereen heeft behoefte aan contact

Onrustig of opstandig gedrag, Stip kan alles aan. Zij kijkt achter het gedrag. Zij hoeft niks, moet niks; ze laat de keuze aan de bewoners. Gehuld in haar tuinbroek — de ene pijp korter dan de andere — om haar schouder een rode tas met witte stippen waaruit een pluche fret steekt, loopt Stip over de gang. Haar kleine groene stoeltje gaat overal mee naartoe. Ze neuriet. Een bewoner die nauwelijks zijn ene voet vijf centimeter voor zijn andere zet, komt Stip tegemoet. Even kijkt hij opzij naar Stip. Stip stopt, houdt haar hoofd schuin, trekt haar wenkbrauwen omhoog en volgt hem met haar ogen. Hij loopt door. “Was je er alweer?” hoort Stip achter zich. Ze draait zich om. Uit de woonkamer steekt mevrouw Wolters haar hoofd om het hoekje van de deur. Behalve Wolters komt er ook muziek uit de woonkamer. Ze pakt de hand van Stip en trekt die omhoog. Stip laat Wolters een pirouetje draaien. Wolters lacht als ze weer voor Stip staat. Ze doet haar gezicht naar voren, Stip doet haar na, de rode neus raakt bijna Wolters gezicht. Allemaal hebben we contact nodig, het liefst op een zelf gekozen moment.

Hoop op een gesprekje

Als kind verwacht je toch nog iets kleins als je bij je vader of moeder op bezoek komt. Hoop op herkenning of een gesprekje. Het gevoel van onmacht wanneer je één van je ouders zo ziet veranderen, is pijnlijk. Dit ervoer Staatssecretaris Van Rijn (kabinet Rutte II) toen hij zelf geconfronteerd werd met zijn moeder die dementie had. Hij heeft het potje ‘Trots & Waardigheid gelden’ in het leven geroepen waaruit instellingen bijvoorbeeld een contactmakker zoals Van der Velde kunnen betalen.

Zonder oordeel

“Ken je mij nog?” vraagt Stip als ze op de drempel staat bij de kamer van mevrouw Dreus. “Nee, ik ken je niet”, zegt ze. “Ben je een clown?” haar hoofd komt omhoog van het kussen, haar hand klopt op de rand van het matras. Stip zet haar groene stoeltje naast het bed en neemt plaats. "Een clown is, onbevangen, zonder oordelen, dat is een stukje vrijheid voor mij”, legt ze uit. “Als Petra kan ik bijvoorbeeld niet languit op tafel koffie gaan drinken, als ik Stip ben wel.” “Deze meneer praat niet. Hij heeft nog nooit wat gezegd, sinds hij hier woont”, hoorde Van der Velde tijdens een van haar bezoekjes. Voorzichtig aftastend wat deze stille man aankon, ontstond er contact. Contact van hart tot hart en begon hij te praten. Het personeel stelde vragen aan Van der Velde: “Hoe doe je dat? Hoe krijg je iemand rustig?” De kracht en schoonheid van het contact dat Van der Velde biedt, zit hem in het luisteren zonder oordelen, met volle aandacht en empathie bij de ander zijn. Op verzoek van de instelling geeft Van der Velde één keer per jaar een klinische les aan de nieuwe stagiaires. Het personeel maakt nu op een andere wijze contact en heeft handvatten om het werk met nog meer zorg uit te voeren. Nieuwsgierig wat Van der Velde u kan leren? Volg de workshop: ‘Anders kijken, anders doen.’ Meer informatie op: www.contactmakker.nl

Auteur

kvanderweide