Van Helpman naar Haren - De Ruitersteeg voorbij (deel 17)

HAREN

In meerdere delen neemt gastschrijver Henk Werners uit Haren u mee 'Van Helpman naar Haren'. Deze week deel 17 Van Helpman naar Haren - De Ruitersteeg voorbij.

De Ruitersteeg voorbij

Klein Koppen

Aangekomen bij de Ruitersteeg hebben we het over één van de stegen die destijds door het volk een naam heeft gekregen. Het is niet duidelijk waaraan die naam werd ontleend, was het bijvoorbeeld een ruiterpad of is het terug te voeren op een familienaam? Even voorbij de Ruitersteeg treffen we een markante dubbele villa aan met op de linker helft de naam Klein Koppen. Niemand minder dan de redacteur en uitgever van Haren de Krant, Hein Bloemink, is daar geboren en getogen. De woning is in 1935 gebouwd en als eerste bewoner staat een J. Huizinga te boek. Toen de familie Bloemink er in 1959 kwam wonen was het huis in eigendom van Theodorus Niemeijer, alwaar de heer Bloemink een leidinggevende functie had. De naam Klein Koppen schijnt afkomstig te zijn van een voormalige boerderij op het Hogeland met een soortgelijke naam.

Bierdépot

Enkele huizen verder, op nr. 261 (gebouwd in 1920), woonde ooit een familie Boon en daarna een familie Nobbe, beide families waren betrokken bij de bierbrouwerij van Grolsch. Voor hun opslagdepót hadden ze achter de woning vanaf 1925 een opslagloods in gebruik. In 1969 kocht Walter Groenendal het pand voor bewoning, de loods hoorde er toen niet meer bij. Via een toegangspad van en naar de Ruitersteeg kon de opslagruimte wel gebruikt worden en zodoende werd die tijdelijk bewoond en zakelijk benut door een De Vries die handelde in boten en amfibievoertuigen. Toen die er mee stopte werd het gebouw in 1970 in gebruik genomen door Graalman. Hij bracht er voor zijn Interieurbedrijf de werkplaats en de opslag in onder.

Garage, centrale bakkerij en Arosa

Als we de route in zuidelijke richting vervolgen staan we stil bij huisnummer 279, waar van 1930 tot 1960 de familie Kiewiet woonde en bekendheid genoot vanwege hun garagebedrijf achter de woning. De exploitatie van het garagebedrijf met huisnummer 285a werd in 1960 overgenomen door G. Rademaker en was te bereiken via het even verderop liggende pad naar ’t Harde (ook wel Kiewietspaadje genoemd). Weer later, namelijk in 1972, namen de heren P.C.J. Niemeijer en K.G.E. Niemeijer de garage over. Laatst genoemde (Karel) ontmoetten we later bij zijn tankstation aan de Nieuwlandsweg en aan de Kerkstraat (waar ooit Bleeker zat). De oude garage aan het voornoemde pad is nog te aanschouwen. Net voor het pad in de dubbele witte woning op 283 en 285 bevond zich vroeger de centrale Harener bakkerij van Post, Ritsema en Doesburg met winkel. Toen die daar weggingen nam G. Van der Veen het over om er zijn lunchroom 'Arosa' met ijscobar te vestigen. Zijn zoon Kasper zette dit bedrijf later voort in het dorp in Astoria.

Van Tuchtschool tot Visio Van Heukelom

Bij het oversteken der straat staan we stil bij de Visio Van Heukelom Stichting, op de plek waar ooit de tuchtschool heeft gestaan. De tuchtschool is in gebruik geweest van 1905 tot 1922, en wel voor de heropvoeding van jongens tot 18 jaar die door een vonnis de vrijheid tijdelijk kwijtraakten. Ze verbleven doorgaans 12 maanden in de tuchtschool. Nadat de gebouwen een aantal jaren leegstonden werd het Blinden Instituut ten behoeve van de drie noordelijke provincies er in 1935 gevestigd . In 1952 veranderde dit in de 'Van Heukelom Stichting' en tegenwoordig luidt de naam 'Visio De Heukelom'. De naam Heukelom is een vernoeming van een vroeger bestuurslid. Visio De Heukelom begeleidt kinderen en volwassenen met een meervoudige beperking, globaal in de leeftijd van drie tot twintig jaar.

Algemene begraafplaats

Het poortgebouw naar de algemene begraafplaats 'De Eshof” van 1885 en uitgebreid in 1918/1919 en nu nog bewoond door de laatste beheerder Ubel Medema. Trouwens in volgorde van beheer kunnen de namen genoemd worden van Peters, Schimmel, Medema, Cor Scholtens en weer Medema. Het poortgebouw, de begraafplaats, het baarhuisje ook van 1885, en de zonnewijzer van 1919, staan alle op de monumentenlijst. Direct achter de poort treffen we op een sokkel een Hermusstaf aan en daar zit een verhaal bij. Bij aanvang van de begraafplaats had men er een kruis op geplaatst, maar de gemeenschap keurde dit af aangezien het een algemene begraafplaats betreft. Het kerkhof kon in de zeventiger jaren aan de noordoostkant uitgebreid worden door aankoop van de kwekerij van Arwert aan de Nieuwlandsweg. Tegenover de ingang van het kerkhof woonde tot enkele jaren geleden de aardrijkskunde leraar Eugene Roebroek. Ook genoot hij bekendheid vanwege zijn kundigheid bij het vervaardigen van zonnewijzers. Zo heeft hij bijvoorbeeld ook de zonnewijzer op het Haderaplein met de opschriften 'Zonnetijd' en 'Klokkentijd' ontworpen. Tussen het Kerkhof en de Essteeg, die vroeger de verbinding vormden tussen de Nieuwlandsweg en de esgronden ten westen van de Rijksstraatweg, treffen we woningen aan die eerder onder andere werden bewoond door neringdoenden zoals de families Flip Vorenkamp (op 302) met kwekerij en handel in groente en fruit. Van latere tijd herinneren we ons nog zoon Roelof die met de groente en fruitwagen getrokken door een prachtig Gelders paard de klanten bediende. Op 304 zat Jacobus Koops die een melkloop verzorgde, aanvankelijk met een soort bakfiets met motortje en later met een wagentje voortgetrokken door Shetlandpony’s. Daarnaast op 306 woonde H.H. Werkman, groentekweker en uitventer, maar bij aanleg van de Essteeg in 1964 uitgekocht en afgebroken.

Essteeg en Brinkmanspad

We zijn aanbeland bij de Essteeg met daartegenover het pad dat uitkomt op ’t Harde en door een aanwonende in 1945 werd voorzien van de naam Brinkmanpad 1945-1995. Aan de noordkant van dit pad stond vroeger op nr. 313 de boerderij met boomgaard van de gebroeders Nienhuis. In 1975 is dit verdwenen en bouwde toenmalig Rabobank directeur Jan Westerhof op de plek van de boomgaard zijn woning, thans bewoont door de fam. Deelman. Noordelijk ernaast verscheen een dubbele woning. De Essteeg en de Esstukken, die vanaf de Nieuwlandsweg als boerenweggetjes door de landerijen kronkelden, vormden voor de boerenbevolking een verbinding naar de gronden aan de westzijde van de Rijksstraatweg. Daarmee hebben we het dan over grondpercelen waarop later ( jaren ’60) '’t Harde' met de zijstraten met bebouwing verschenen. Op de noordflank van dit gebied zitten we in feite ook al op en bij de vroegere Harener Es. De naam ’t Harde (hoogte met harde grondlaag) is ontleend aan Hardenberg, zo werd dit gebied in de oudheid ook genoemd. Op een villa aan de Ruitersteeg (16) wordt aan deze naam herinnert en evenzo op de voorgevel van een voormalig boerderijtje aan de Lutsborgweg ( 14) met opschrift 'Hoog Hard’n Baarg'. Aan de zuidkant wordt het Harde begrensd door de Holsteinslaan, door de gemeenschap vroeger vernoemd naar een boerenfamilie en in 1925 officieel door de gemeente overgenomen. Als we vervolgens de Rijksstraatweg oversteken bereiken we de in 1964 aangelegde 'Scharlakenlaan', waarvan de naam werd ontleend aan het zuidelijk daarvan gelegen Scharlakenhofgebied. In 1968 kreeg deze straat gezelschap van de parallel lopende 'Dr. E.H. Ebelsweg'. Deze provinciale weg is genoemd naar de vroeger Commissaris van de Koningin in Groningen, Dr. E.H. Ebels. De rotonde in deze weg bij de Nieuwlandsweg werd aangelegd in 1997 in verband met het feit dat toen de begraafplaats 'De Harenerhof' tot stand kwam. Old Go heeft al eens uitgezocht of het tracé van de vroegere veedrift, wat nu de Nieuwlandsweg is, mogelijk heeft doorgelopen in zuidelijke richting. Men denkt aanwijzingen gevonden te hebben dat deze drift in de 18e eeuw doorliep naar het Westerveen en het Onnerveen en aansloot bij de Vlasoorsteeg (voordat het rangeerterrein er lag).

Auteur

kvanderweide