Van Helpman naar Haren - Van De Boerlaan tot Harenermolen (deel 19)

HAREN

In meerdere delen neemt gastschrijver Henk Werners uit Haren u mee 'Van Helpman naar Haren'. Deze week deel 19 Van Helpman naar Haren - Van De Boerlaan tot Harenermolen.

De oude renbaan bij "Witteveen"

De gronden tegenover de Boerlaan zijn van 1903 tot in de jaren ’70 in gebruik geweest als paardenrenbaan. Toenmalig herenboer Harmen Klaas Glas uit Loppersum, die kennelijk een grote passie had voor de harddraverij, kocht het terrein in 1903 aan. Vervolgens liet hij de trainingsbaan namelijk op deze, wellicht niet toevallige, plek aanleggen. Dicht bij het aangrenzende café van dravertrainer Sake Witteveen. Tussen de straat en de driehoekige 800 meterbaan verrees tevens een tribune met een lengte van 32 meter. Nadat er in de eerste jaren enkele wedstrijden hadden plaatsgevonden volgde er tot ca 1917 een periode zonder meetings, maar toch nog vond er in 1936 een draverij plaats. Trouwens, in dat jaar ging de baan in eigendom over naar de heer K. Wijk uit Glimmen. Hij liet er een paardenstal bij bouwen met zo’n 12 boxen terwijl er hetzelfde jaar een vereniging werd opgericht met de naam "De Oude Renbaan". Meerdere 800 meterdraverijen volgden, maar in de zeventiger jaren beperkte het terrein zich tot een trainingsbaan. Een insider vertelde mij tenslotte dat de trainer-pikeurs Jan Bakker en Hennie Grinten er tenslotte nog gebruik van maakten. Het huidige terrein vertoont nog wel de kenmerken van de renbaan.

Reizende molen

Op de plek waar nu de villa "De Linden" op nr. 382 staat bevond zich vroeger net ten noorden van de huidige Viaductweg "Café Witteveen". Bij het café stonden schuren en hooibergen, terwijl de doorloop korte tijd dienst gedaan heeft als stalling van een Amerikaanse bus, die werd ingezet toen de tramlijn werd opgeheven. Het café en de bijgebouwen, en dus ook de bus, gingen in 1920 geheel in vlammen op. Achter Witteveen heeft ook een zogenoemde stander roggemolen gestaan die later verplaatst werd naar de Hoge Heereweg, ongeveer op de plek waar daarna de villa/horeca onderneming Le Grillon stond. De molen werd in 1822 ook daar weer afgebroken om te verhuizen naar de Molenweg in Haren. Daar sloeg in 1871 de brand erin, waarna herbouw volgde doch sloop in 1885. De 'reizende molen' vervulde ongevraagd een rol bij naamgevingen. Zo werd de buurtschap betiteld met verschillende namen zoals Haarder molen, Harendermolen en Harenermolen, ook de Molenweg dankt er de naam aan.

De Dobbe

Aan de overzijde van de Rijksstraatweg bevond zich in het verre verleden bijna uitsluitend bos dat toen behoorde bij huize Voorveld. Na opsplitsing van de Voorveld eigendommen kwam er bewoning tot stand, zoals de dubbele woning van 1917 genummerd 373 en 375, die thans op de gemeentelijke monumentenlijst staan. De woning ernaast (377) van 1927, doch verbouwd in 1991, staat op de Rijksmonumentenlijst en valt op door de spitse kap en bijzondere kleurstelling met oranje, groen en zwart. Tegenover de Viaductweg zijn we aangekomen bij het zeer markante paleisachtige pand met vijver met de huidige naam "De Dobbe". Daarvor heette het "Houtrust" en werd gebouwd in 1931 zoals reeds vermeldt in het vorige deel. Behoudens anderen heeft onder andere de officier van justitie jhr. A.N.S. van der Wijck in deze prachtige villa gewoond.

Over melksalon en tramremise

Even verderop kon men de melksalon van A. J. Doorenbos binnen stappen, wat later de Sparwinkel van J. Middel werd. Toen die er in 1988 mee stopte nam de "Stichting Woonvorm De Kooikamp" dit pand er als tweede vestiging bij als woonvorm "De Vijzel". Zowel hier als in de verderop gelegen villa De Kooikamp woonden mensen samen die tijdelijk onderdak nodig hadden. In 1989 zijn beide vestigingen samengevoegd in De Kooikamp, terwijl De Vijzel een jaar later verkocht werd en nu dienst doet als woonhuis. Aan de zuidkant van dit pand heeft vroeger de tramremise gestaan. De paardentramlijn van De Tramweg Mij (TMZG) Groningen (Boschhuis) via Haren en Harenermolen naar Zuidlaren werd in 1892 geopend. In 1921 werd deze vervangen door een elektrische tram, die vanaf Groningen naar Harenermolen werd doorgetrokken en naar station De Punt aan de Parallelweg in Glimmen. In 1939 liep dat teneinde toen het personenvervoer werd overgenomen door de bussen van het G.D.S.

Café Bolhuis en Doorrid

Tegenover de tramremise bevond zich café-lunchroom-pension Bolhuis, daar waar nu de woningen aan de Doorrid staan. Later werd dit hotel-café-restaurant Hoogenberg dat afgebroken werd in 1977. Trouwens, al voor Bolhuis stond er ongeveer op dezelfde plek een zogenaamd logement met herberg, genoemd Haardermolen. Bij café- pension Bolhuis, gebouwd in 1915, was ook een zogenaamde doorrit die onderdak bood aan paarden met koetsen, daarachter bevond zich een tennisbaan. Met Pasen werd er op het weiland aan de overzijde van de weg een kermis georganiseerd.

Viaductweg was Westerveen

De huidige Viaductweg dankt de naam aan het gerealiseerde viaduct over het spoorwegemplacement. Daarvoor droeg de Viaductweg als zandweg de naam Westerveen en liep toen vanaf de Rijksstraatweg door, dus over het later aangelegde rangeerterrein in zuidoostelijke richting, en had aansluiting met de Vlasoorsteeg te Onnen. Bij de entree van de Viaductweg treffen we links op de hoek met de Rijksstraatweg de villa "De Vreeburgh" aan, gebouwd in 1922 en voorkomende op de gemeentelijke monumentenlijst. Aan de andere zijde van de weg, daar waar zich nu de toerit naar de Doorrid bevindt, stond vroeger de woning van schilder Hamming. Twee huizen verder woonde bakker Post die werkte bij bakker Brands maar op de woonplek een snoepwinkeltje had. Daar tegenover staat sinds 1932 de manege, in 1935 aangevuld met een paardenstal, die ook op de Rijksmonumentenlijst staat. De manege stond in de loop der jaren achtereenvolgens onder de hoede van Jutting, Weke, Lieffering en nu De Jong. In de rietgedekte woning woonde de familie Van Hemmen en in het laatste huis links Roelof Vorenkamp, in een vorig artikel reeds genoemd als groente- en fruit uitventer met paard en wagen.

Viaduct

De Viaductweg vervolgende komen we bij de T-splitsing alwaar we rechtsaf richting het spoorwegviaduct gaan dat daar in 1920 gereed is gekomen en inmiddels als Rijksmonument te boek staat. Het viaduct heeft een overspanning van maar liefst 75 meter en brengt ons aan de overzijde links bij het Gieselgeer naar Onnen en rechts naar de Dalweg en het Tranendal, met een doorlopend verhard pad voor voetgangers en fietsers naar de Appelbergen. Terug over het viaduct naar de Viaductweg komen we aan de rechterzijde langs de "Natuurtuin" en de vroegere kwekerij van Koops. Linksaf kunnen we afdalen naar de Oude Boerenweg terwijl links aan de Viaductweg weleer de fruitkwekerij van Post te vinden was. Als bijzonderheid kan nog worden vermeld dat midden op de voornoemde T-splitsing tot de zeventiger jaren een vijftal bomen hebben gestaan. De vijf bomen waren in de buurt een begrip waar de jeugd zich mee vermaakte door er op rolschaatsen rondjes om toe te draaien.

Het Westerveen

Weer aangekomen bij de voornoemde T-splitsing gaan we rechtsaf om vervolgens naar links het Westerveen in te slaan, waar rechts op de hoek vroeger de familie Alberts boerde. Langs deze weg laten we deze kroniek uitmonden bij de Onnerweg om aldus te vervolgen met de oostkant van Haren. Aan het Westerveen treffen we ook de Orchideeënkas met tuin, winkel, vissen en vogels van Frans en Wilma Reinhart aan. Ze streken daar neer in 1994 toen Tjapko Arends als opvolger van zijn vader, Luppo Arends, daar in de kas van 1986 anthuriums verbouwde. Reinhart hield dit in ere terwijl hij er z’n gekoesterde wens om orchideeën te kweken aan toevoegde en brak een paar oude kassen af. Inmiddels omvat het complex naast de orchideeën een scala aan activiteit, zoals vele soorten vogels en vissen alsmede een tropische kas en een behoorlijke buitentuin. Richten we onze blik naar het oosten dan kijken we (behoudens de inmiddels aangebrachte geluidsschermen) op het rangeerterrein van de spoorwegen. Daar gereed gekomen in 1920 met dienstgebouw, seinhuizen en een rangeerheuvel. Bijzonder is voorts dat er tussen de straat en het spoor tegenover de orchideeënkas een bunker staat, de zogenaamde Westerveenbunker. Daar begin jaren ’70 neergezet door NS ter eventuele bescherming tegen de toen nog gevreesde bedreigingen van de Russen. De ondergrondse bunker was voorzien van stroom, water en een olietank. Met het Scharlakenbos in zicht komen we de volgende keer bij de Geertsemaweg. Rectificatie en naschrift bij het vorige artikel (deel 18). De heer Nanninga was samen met drie broers eigenaar van de houthandel in Winneweer. Ze beschikten over een familiewapen dat in de familie is gebleven en er wonen nog steeds nazaten in Haren.

Auteur

kvanderweide