Van Kromme Elleboog tot Esserweg

Haren

Buurtlaid

Voor andere vroegere bedrijvigheid keren we terug naar de hoek van de Kerkstraat, of anders gezegd naar de bovenarm (bij de schouder) van de Kromme Elleboog, alwaar in de tweede woning de winkel was van kruidenier Jan Smid. Hij was ook bekend vanwege zijn reclame teksten "Hou is ’t meuglijk, al weer een ….….. van Jan Smid", maar ook als auteur van het hierna volgende "BUURTLAID", op de wijze van het Grünnens laid.

(1) Van oost tot west, van noord tot zuud

Doar löpt ain mooie stroat

Dat is dan ook Kromm Elleboog

Woar ook dan van Alles stoat

Refrein

Ain mooie stroat van Klinkerstain

Dei is van onze Buurt allain

Ain mooie stroat van Klinkerstain

Is van ons Buurt allain.

(2) Doar zit van alles tussen in

Ain bakker, soms ain

Ain Snieder mit zien hoesgezin

En ook ain Eulie-boer

Refrein

(3) Ain Vauerminder en ’n Toenier

Ain Handeloar in’t zwart

’n Raitdekker en ain Fietzezoak

En ’n vaver mit zien kwast

(4) Dan is er nog een Wasserij

En Melkboer’n joa wat nait

’n Boderieder, Timmerluu

Men kent doar gain verdraait

Refrein

(5) ’n Stoffeerder mit zien stiefselpot

Haarm Klonjes mit heur sjem

En ook nog ‘n Woagenmoakerij

Dei wonen der altmoal in

(6) En doarum bin’n wie mit mekoar

Veur zoaken steeds geboat

Dat kan allain Krom-Elleboog

Want ’t is zo’n mooie stroat

Refrein

Dit door Gerrit Smid opgediepte gedicht ’n Raitdekker en ain Fietzezoak is bewaard gebleven dankzij zijn vrouw wijlen Reina Smid- Westerhof.

Naast Jan Smid woonde Jan Haverdings, hij was mede eigenaar van Wietzes bouwbedrijf aan de Hortuslaan. Zuidelijk van Haverdings was timmerbedrijf Scholtmeijer gevestigd en tegenover de Oude Brinkweg zat vroeger boer Harm van Dam, waarachter nu fotograaf John Stoel woont. In een pand verder vertoefde boderijder Haverdings die kleermaker Doedens als buurman had en dan zijn we bij het vroegere aannemersbedrijf van Alkema. En oudere inwoners weten ongetwijfeld nog dat veeboer en -handelaar Loeks Bolhuis boerde en woonde daar waar nu het schoolpad is.

En over verdwenen winkels gesproken, weer verder stond de kruidenierswinkel van Albert Bennink, later van zijn zonen Appie en Albert. Tenslotte werd vlak voor de bocht bij de Molenweg nog de bakkerswinkel van Kolkema aangetroffen en ook Van der Werf (nu HUBO) begon daar. Nadien kwam er weer een Kolkema die zijn koopwaar (naaimachines en handwerkstoffen) op Rijkstraatweg 187 d verkocht. We arriveren nu bij de vroegere viersprong, wat nu de rotonde is in de "Fietsroute Plus".

Kerklaan

Van hier gaan we de Kerklaan in, vanaf de Schoutelaan tot de Oosterweg verhard in 1966, en anderdeels dus al veel eerder. Op de hoek van de Kromme Elleboog en de Kerklaan woonde Veenhuis, petroleumboer en klompenmaker. Van dat laatste bestaat de anekdote dat hij wel eens klompen maakte voor klanten in de Van Mesdagkliniek, waarbij hij op verzoek een (niet opvallende) holte in de hak van de klomp maakte. Daarin kon dan tabak of iets anders binnen gesmokkeld worden.

Voorbij destijds een paar dubbele woonhuizen heeft de Christelijke Nationale Ulo-school gestaan dat later de muziekschool zou worden en nu de gemeentelijke huisvesting "’t Nije Cruys" van Torion is, alsmede onderdak biedt aan Icare en Buurtzorg. De iets verder op de Kerklaan uitkomende Prof. Dr. J.C. Schoutelaan is daar in 1962 gereed gekomen, terwijl even verderop twee jaar eerder de H. Muntinglaan was aangelegd. Daar voorbij treffen we aan de Laarmanhof de in 1992/’93 door Geveke gebouwde appartementen met de naam "Hortushaeghe" aan.

In vroegere jaren bevonden zich aan de ( onverharde) Kerklaan meerdere boerderijen zoals die van Busscher, Jansen, Haverdings, Smilde en Kluin (later Blom) naast de huidige ingang van de Hortus. Maar ook moeskerijen c.q. kwekerijen van Hogenkamp, Brookman bij de Oosterweg, L. v.d. Broek en Eite Wietzes bij de Bolhuissteeg. En bij de paardenkopschuur de stallen van Wassenaar met een renbaan, behorende bij huize De Wolf. We zijn dan inmiddels de gebouwen van het Biologisch Centrum van de Rijksuniversiteit reeds gepasseerd, nu is die locatie vooral bekend als de "Biotoop" waarin veel bedrijfjes en personen hun onderkomen hebben.

De Hortus

Aangekomen bij "De Hortus" is nog steeds van kracht dat de (RUG) Rijks Universiteit Groningen op die plek de eigenaar is vanaf de twintiger jaren. Bij de (in de loop der tijd) vele veranderingen heb ik in deel 5 reeds stil gestaan, maar daar valt nu o.a. aan toe te voegen dat na afbraak van de grote kas ( vroeger de tropische kas) de nieuwe "Hondsrugtuin" er in 2017 voor in de plaats is gekomen. Via zogenaamde schapenpaadjes en een bruggetje kan men de elementen van het 150.000 jaar oude landschap van de Hondsrug gadeslaan. Maar dat geldt uiteraard ook nog steeds voor de Laarmantuin met arboretum, de Keltische- en de Chinese tuin. Het beheer van de Hortus is onder de hoede van de Stichting Behoud Groene Hortus, er is ook een winkel alsmede een café met bediening door NOVO.

Dat er de laatste jaren een verbinding bestaat met de De Dilgt en Beatrixoord is m.i. ook vermeldenswaard evenals het feit dat de "4 Mijl" ook hier aan de Kerklaan steeds van start gaat.

Overzijde van beeld veranderd

Sinds het Zernike College er vorig jaar is neergestreken is de aanblik van de westzijde van de straat onherkenbaar veranderd, en verderop geldt dat tevens vanwege de uitgebreide nieuwbouw.

Wat bleef is het tankstation, vroeger van Gerrit Nieboer, later opgevolgd door Gert Jan Tolner en nu onder de hoede van Lammert Wedda, ook gerelateerd aan Fun Cooking (voorheen "Het Voorhuis") aan de Kromme Elleboog 5a.

Voorbij de Bolhuissteeg, waar in 1957 het "Instituut voor Bodemvruchtbaarheid" (I.B.) gebouwd werd, bepaalden die gebouwen aldaar zo’n 50 jaar een geëigend beeld. Echter, het onderzoek werd in 2000 grotendeels ondergebracht bij het"Agro Biolologisch Onderzoek" (ABDLO) te Wageningen, waarbij de plaatselijke werkgelegenheid tevens in het geding was.

Daarna hebben de gebouwen nog meerdere jaren dienst gedaan als Asielopvangcentrum, doch werden in 2007 (na een brand) gesloten en afgebroken om er woningen te bouwen in het zogenaamde "Harener Holt”.

BEA

Aan de westzijde van de straat bevindt zich thans ,, Orthopedie OIM “ en daarnaast de toegangsweg naar het sportcomplex met zwembad ,, BEA “ van het UMCG voor Revalidatie bij Beatrixoord. Deze inrit biedt ook de mogelijkheid om te voet of per rijwiel naar de ingang van Beatrixoord en De Dilgt te gaan. Dit kan zowel rechts- en als voetpad linksom over het bruggetje en het voetpad om desgewenst uit te komen bij de Rijksstraatweg, een mooi wandelpad!

Terugkerende naar de Kerklaan passeren we rechts de splitsing met de Oosterweg en links die met de Dilgtweg. Daar tegenover woonde vroeger de familie Evert Hemmes op een boerderij waar Buringa voordien pachter was. Hemmes was vooral bekend vanwege zijn successen als stalhouder van tuigpaarden met concours successen in binnen- en buitenland. Na leegstand en afbraak is er inmiddels een riante villa op die plek verrezen.

Dit deel van de Kerklaan vervolgende passeren we aan de linkerhand het eerdere verkeersoefen-terrein en de sportvelden behorende bij het Sint Maartens College. Daar bevindt zich ook het zogenoemde "Kloosterpad" o.a. richting de "Mytylschool Prins Johan Friso" aan het Dilgtplein.

Er bestaan al lang plannen om in dit deel (1) van "Het Harener Holt" woningbouw te plegen, de plannen verkeren in een afrondend stadium. Op die plek heeft vroeger trouwens een boerderij gestaan waarin de familie Van der Broek koeien hield. Echter, deze boerderij is in de veertiger jaren verbrand, waarna het gezin verhuisde naar de eerste boerderij links aan de zandweg naar Essen.

We passeren vervolgens aan de rechterhand die zandweg, ook wel Lage weg genoemd, om vervolgens dit deel aan de Kerklaan te eindigen bij de Esserweg. Vandaar trekken we later Essen in.


Auteur

Redacteur