Van Felland naar Onnen

HAREN

Aan de oostzijde van de Mottenbrink herinneren we ons drie boerderijtjes te weten. die van J. F. Abbring, Jan Oosterveld en Jan Luinge. Daarnaast werd in 1934 de ‘Gereformeerde Kerk’ gerealiseerd en in 1945 zogenaamd ‘Vrijgemaakt’. Verplaatsen we ons even terug naar de westzijde dan komen we eerst bij het witte pand waar Arend Ottens zat, later Lammert Smid, en troffen we daarnaast het Gezinsvervangend Tehuis ‘De Alekamp’ aan.

De daar in 1978 neergezette gebouwen vielen onder de Stichting ‘Philadelphia’ voor opvang van mensen met een verstandelijke beperking en werd vervolgens onder de Stichting ‘De Zijlen’, mede ten behoeve van de NOVO, gebruikt tot 2014. Na een periode van leegstand is het complex Philadelphia inmiddels in handen van Jaap en Geertje Boerema die er een aantal wooneenheden in onder brengen, voor zichzelf en tevens voor de beide dochters met hun gezinnen.

De benaming ‘Alekamp’ stamt uit de tijd dat er in dit deel van Onnen landerijen omringd door boswallen werden aangelegd om het vee te keren, zo was ook de Alekamp voor gemeenschappelijk gebruik. Ook andere percelen werden met benamingen aangeduid zoals de naastgelegen Westerkampen en de Westervelden. Vrijwel alle landerijen werden vroeger in de volksmond met een naam aangeduid.

Voorbij de Alekamp stond vroeger een oud boerderijtje van Lucas Rutgers. Later bouwde Rutgers er een nieuwe boerderij naast waar zoon Harm de scepter zwaaide. Vervolgens diens zoon Gerard en daarna nam Sieling het over. Iets verder naast de boerderij was Hendrik Vrieling boer. Met de bocht naar rechts belanden we bij het Gieselgeer, waar we in het eerste boerderijtje aan de rechterkant Henk Elema aantroffen, nu zoon Anne met een grondverzetbedrijf. Daarnaast zat destijds Jan Elema en er tegenover Lammert Takens, vervolgens bij de oprit naar het viaduct de familie Vlaar als melkveehouder.

Voorbij het viaduct bereiken we de Dalweg, vroeger ook wel aangeduid als Tranendal, met in volgorde de keuterboerderijen van Jacob (Job) Koekoek, Gerrit Venema, Dorus Horst en Harm Bosma. Vanaf hier kan men via een tegenwoordig verhard fiets/voetpad de Appelbergen bereiken.

Wij gaan terug naar het Gieselgeer met links, voorbij Elema, de Vlasoorsteeg waarlangs men vroeger (voor de aanleg van het rangeerterrein) van en naar het Westerveen en verder kon gaan. Aan de zuidkant van het Gieselgeer ligt op de es de Padlandsweg en verderop bij de bocht in de weg de Esweg, waar destijds Hendrik Berends, Hendrik Dijkstra en Willem Takens een boerenbedrijfje uitoefenden.

Via de Lange Landweg verplaatsen we ons weer naar de Dorpsweg waar we rechtsaf slaan en aan de rechterhand de villa en vroegere statige boerderij van de invloedrijke Onnenaar Willem Buiter zien staan. De dan volgende agrariër was Jan Hekman en E. Berends had ernaast een brandstoffenhandel, buurman J. Vredevoogd een installatiebedrijfje en even verder de keuterboerderij met Jacob Wolters.

Voor dat we stilstaan bij de vroegere camping, steken we de weg over waar Lucas Vrieling destijds tegenover de Lange Landweg op nr. 56 klompen maakte, maar ook huisslachter was. Buurman Freek Berends was boer op nr. 60 en zoon Jan begon daar met bloemen en ging uiteindelijk naar de Mellenssteeg om er met de koosnaam ‘Bloempje Berends’ het vak voort te zetten. Ook broer Gerrit begon er met groente en zette dit voort in Oosterhaar.

Voorbij Freek Berends liet Lammert Kooi in 2005 een nieuwe boerderij met ligboxenstal bouwen, na dat hij (evenals als Jaap Hekman), uitgekocht werd ter realisering van het zogenoemde plan Hekman voor woningbouw aan de Bareldssteeg. Zoon Arjen is inmiddels in het voetspoor van vader Lammert getreden en woont daarmee aan het eind van de Dorpsweg tegenover de vroegere camping.

Eveneens nog net aan de Dorpsweg bevindt zich aan de westkant een terrein of beter gezegd een complex met jarenlang veel bedrijvigheid en verandering, vooral bekend als camping ‘De Fruitberg’.

Voorafgaande aan de campingactiviteiten was het terrein in de veertiger jaren bezet met fruitbomen, met name appel-, peren- en pruimenbomen. Meisjes en jonge vrouwen plukten het fruit terwijl boderijders het naar de veiling brachten. Ganzen hielden het gras kort en bijenvolken bevruchten de fruitbloesems.

Eigenaar Wessel Zwartsenberg begon in 1965 met het toelaten en plaatsen van tenten onder en tussen de fruitbomen, terwijl Albert Barelds de beheerder was. De volgende eigenaar was A.J. de Boer, maar het beheer bleef in handen van Barelds. Eind jaren ’60 werd het een camping met een kantine en sanitaire voorzieningen. Het was 1971 toen De Boer de camping verkocht aan Bob en Nel Metzelaar en die benutten in 1981 het 10-jarig jubileum om de kantine te vergroten en om te dopen tot recreatiecentrum ‘Klokhuis’. Vervolgens kwam in 1993 de camping in handen van Frank en Wil van Lier die het in 1999 niet meer zo zagen zitten wegens geluidsoverlast van vliegtuigen en aangescherpte regels voor sanitair en riolering. Ze besloten ermee te stoppen en te verkassen naar Frankrijk.

Onnenstaete

Het gevolg was dat het complex op de zuides van Onnen in handen viel van beleggers. Kampeerders moesten verdwijnen en er werden plannen gesmeed voor 65 á 85 bungalows. Een periode van bezwaarschriften volgde waardoor vergunningen werden opgeschort. Met onzekerheid troef, ook voor de Onner bevolking, volgde er een periode met wisselende onduidelijke bewoning.

In 2014 ontstond er een geheel nieuwe situatie doordat besloten werd er een opvanglocatie voor asielzoekers te vestigen. De naam Fruitberg werd gewijzigd in ‘Onnenstaete’. De asielzoekers bleven er tot 2017 en sindsdien is het terrein grotendeels, ook qua gebouwen, ontruimd. Over een nieuwe invulling bestaat heden nog geen duidelijkheid.

Voorbij de vroegere camping komen we bij het Zuidveld waar in de eerstvolgende boerderij Jannes Eisses veeboer was en later zoon Wim. Iets verder keuterde Gerrit Venema en tegenover de Waterleidingweg Derk Hekman, opgevolgd door Van der Tuin. Weer iets verder Job Venema en nadien G. Ploeg, terwijl de dan volgende Daan Boerema was en vervolgens Andries van Gijssel die er ook rietdekker bij was. En waar aanvankelijk Ubels zat volgde Jan van der Broek hem op met daar weer naast Hendrik Buikema die tevens veehandelaar was.

We zijn dan bij de Velakkersweg waaraan eerst Klaas Horst woonde en boerde en later Jan Hummel. Voor we verder zuidwaarts gaan vervolgen we de route door naar de overkant van de straat te gaan, voorbij de Waterleidingweg, waar Roelof Lutgers z’n boerenhoeve had en later zoon Wim.

Van hier begeven we ons over de Waterleidingweg de polder in naar het waterleidingpompstation van de ‘Waprog’ van de NV Waterleidingmaatschappij voor de provincie Groningen. Het was in 1934 dat de Waprog het eerste water van hieruit leverde aan verbruikers in noordoost Groningen. Het complete pompgebouw en de woningen kwamen tussen 1935 en 1938 gereed.

In delen van de gemeenten Haren, Groningen en Eelde stroomde reeds eerder water uit de kraan, maar dat werd geleverd door het pompstation van het Gemeentelijk Waterbedrijf Groningen (GWG) te Glimmen, met water afkomstig uit de Drentse Aa. De buitendorpen zoals Onnen en Noordlaren hebben er op moeten wachten tot de vijftiger jaren omdat dit voor nutsvoorzieningen zogenoemde onrendabele gebieden waren. Sinds 1998 zijn alle waterbedrijven in de provincie Groningen gefuseerd en onder de hoed van het Water Bedrijf Groningen (WBG).

De Waterleidingweg voorbij zat in het eerste boerderijtje vroeger Hendrik Hekman, in de volgende Egbert (Ep) Venema. Later volgde Piet hem op, maar verkaste vervolgens naar Scharmer. Daarna kwamen we bij Henk Hooiveld (daarvoor tijdelijk Jan Abbring) en daarnaast op nummer 10 mevrouw G. Veenhuis in een monumentaal pand, waarschijnlijk oudste van Onnen. En waar eens de familie Abbring huisde op nummer 12 woonde daarna Professor Radt.

Een eindje verder voorbij enkele boswallen, op 14, boerde Harm van Wieren opgevolgd door Egbert die later verder boerde in Canada. Op Van Wierens stee kwam de familie Hekman terecht door overplaatsing vanwege het genoemde woningplan Hekman. In de dan volgende boerenbehuizing (nummer 16) zat vroeger Jan Eisses met de bijnaam ‘’t Joagertje’ wegens het veelvuldig op jacht zijn. Dochter Jannie die huwde met Albert Steenbergen (bekend door 20 jaar Gemeenteraadslid) boerden daar verder. Inmiddels opgevolgd door Berend met Wilma als zuivelaars met een nieuwe zeer open stal.

In het volgende en laatste pand aan het Zuidveld zat ooit Jan Dof, daarna Hielema, vervolgens J.K.Vos en nu Willem van der Es met zijn loonbedrijf.

We gaan een eindje terug om aan overzijde van de weg, aan de zuidzijde van de Velakkersweg, de draad weer op te pakken bij de eerdere boerderij van Egbert Hooiveld, later nog zijn zoon, maar voor Hooiveld ooit Hendrik Koops en daarna tijdelijk Roel Abbring. Aan de Appelbergerweg de boerderij met Jan- en later zoon Geert Eggens en aan de straat vroeger Nijman als bokhouder waar later wegenbouwer Blauw woonde.

In het volgende boerderijtje zaten de gebroeders Takens en in die daarnaast Arend Harms, dan Jan Bijkerk, vervolgens Hendrik Pauwels en als laatste aan het Zuidveld Berend Jansen naast de Leemweg.

Op weg naar Noordlaren passeren we rechts vervolgens het weiland waar sinds 2011 ‘Toeterpop’ plaatsvindt.