Indrukwekkende Johannes Passion

HAREN - Het is afgelopen zondag nog licht als de mensen de Gorechtkerk binnentreden en hun plaats innemen voor de uitvoering van de Johannes Passion van Johann Sebastian Bach.

Johannes Passion

De Johannes Passion (BWV 245), met als originele titel ‘Passio secundum Johannem’, van Johann Sebastian Bach is een oratorium met als onderwerp het lijden en sterven van Jezus volgens het Evangelie volgens Johannes. Bach schreef de Johannes Passion in 1724 in drie maanden tijd. Op 7 april 1724, Goede Vrijdag, werd de Johannes Passion voor het eerst uitgevoerd in de Nicolaïkirche in Leipzig. Een jaar later verving Bach het openingskoor door een ingetogen koraalbewerking, waarschijnlijk omdat er kritiek op de – te uitbundige – muziek was gekomen. Bach volgt vrijwel letterlijk de teksten van het evangelie volgens Johannes in Luthers vertaling. Het Johannesevangelie is nuchter en verhalender dan het Mattheüsevangelie en daardoor aanmerkelijk dramatischer. En waar Jezus in het evangelie volgens Mattheüs langdurige lessen en redevoeringen houdt, gaat Johannes daar vrijwel geheel aan voorbij. Jezus is bij Johannes meer een handelende persoon en minder profeet en leraar. Het evangelie is dynamischer dan de andere evangelies en Bach heeft dit meesterlijk tot uiting gebracht in de Johannes Passion. Vlak voor zijn dood begon Bach aan een nieuwe versie die hij niet heeft kunnen afmaken.

Uitvoering in Gorechtkerk

Nadat dominee Ybo Buurma de cantatedienst is voorgegaan – “Wees een bodem onder onze voeten, een dak boven ons hoofd, een gids voor ons uit en ga voort het licht tegemoet – is daar het moment dat het koor – stemmig zwart gekleed –, samengesteld uit het kamerkoor Amor Cantandi en het Bachensemble Vries, het Herr, unser Herrscher losbreekt en dat is overweldigend. Dan introduceert de evangelist, magistraal vertolkt door tenor Gerben Houba, als een soort van voice-over Jezus in het verhaal. De introductie van Jezus, krachtig vertolkt door Henk Timmerman, is er één met een rustig ritme en mooie harmonieën, Jezus ‘waardig’, die de leden van het Bach Ensemble Vries prachtig ten gehore brengen. Ook de andere solisten, Heleen Meijer (sopraan), Femke de Boer (alt) en Hans de Vries (bas), maken indruk. Indrukwekkend is het ook als de kleuren van de van gegeselde rug van Jezus worden vergeleken met een regenboog en de violen een vriendelijke, zachte begeleiding spelen. Erwäge, wie sein blutgefärbter Rücken in allen Stücken dem Himmel gleiche geht, daran, nachdem die Wasserwogen von unsrer Sündflut sich verzogen, der allerschönste Regenbogen als Gottes Gnadenzeichen steht! De laatste woorden van Jezus zijn aanleiding voor een overpeinzing die schitterend wordt uitgevoerd door de alt en de viola da gamba (de voorloper van de gamba). Ingetogen maakt de evangelist het sterven van Jezus bekend en na deze woorden is de invalshoek veranderd. Wat de bas en het koor – nu zittend – begeleid door organist Kees Steketee daarna ten gehore brengen is om stil van te worden. Dit is ook het moment dat een boogverlichting in de kerk begint te knipperen en oplicht alsof Jezus zelf toekijkt en meedoet. Het meest bijzondere en romantische slotkoraal wijst de mens uit de duisternis van het graf naar het licht van Pasen door de opstanding. Aan het eind van het koraal gaan de handen van dirigent Luuk Tuinder langzaam maar zeker neer.

Na de woorden van dominee Buurma – “Te midden van wat ons wordt aangedaan, zijn er kunstenaars, profeten en dichters – klein of groot, voor het voetlicht of achter de schermen – die het geloof levend houden. Kies in deze dagen voor het goede.” pakken de mensen hun jassen en gaan gelouterd de avond in die inmiddels is gevallen.

Kees Romijn