Oorlogsverhalen doorvertellen

HAREN - Voor de negende keer stonden ze bij de huizen waar Harense slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog gewoond hebben: de derdejaars leerlingen van het Maartenscollege. Bij de prachtige borden met foto’s van de mensen die zij met hun verhalen weer even tot leven brengen. Dat doen ze opnieuw goed voorbereid en vol respect. Een rondje ‘herdenken’.

Goed voorbereid

Eind maart startte het Project Herdenken op school, met onder andere gastlessen door mensen die de oorlog zelf hebben meegemaakt, inclusief de kampen. In Nederland en in Nederlands Indië. Die verhalen hebben indruk gemaakt en veel ervan is verwerkt in de verhalen die hier verteld worden.

Elk levensverhaal is zorgvuldig in een context geplaatst. Bij de huizen van de Joodse mensen is aandacht voor de maatregelen van registratie en isolatie, die aan deporatie voorafgingen. Er wordt levendig verteld over Kamp Westerbork en Theresienstadt. Bij andere huizen is aandacht voor de Arbeidsdienst, onderduiken, het verzet, de strafkampen.

De jongerejaars komen in groepen langs, zijn vol aandacht, hebben ook vragen. En regelmatig is er die verwondering: woonden die mensen hier in een huis dat er nog gewoon staat, waar nog steeds in gewoond wordt? Verbazing soms over de jeugdigheid van de oorlogsslachtoffers, ontzag voor daden van verzet.

Waarom herdenken wij?

Het blijft niet bij de verhalen van de mensen die we in Haren herdenken op 4 mei. Overal wordt aan het einde van het verhaal de vraag opgeworpen: waarom herdenken we? En waarom moeten we blijven herdenken. Mooi om de reacties en gesprekken daarover te horen. We moeten zorgen dat we niet wegkijken als er groepen of individuen worden uitgesloten of uitgestoten. We moeten ons laten horen als er gediscrimineerd wordt. We moeten leren van de geschiedenis… Omdat er nog maar heel weinig mensen in leven zijn die de oorlog bewust hebben meegemaakt, moeten wij hun verhalen doorvertellen. Hoe langer het geleden is, hoe belangrijker dat wordt, zegt een jongen.

Niet alleen voor leerlingen

Het zijn niet alleen eerstejaars leerlingen die naar de verhalen luisteren. Een leerling van het Zernike College heeft drie lesuren vrij gekregen om langs de borden te gaan en daar te filmen voor een documentaire die zij aan het maken is.

Bij het bord van Dirk Bos treffen we een lid van het 4mei-comité. Vorig heeft hij ook een ronde gemaakt, is onder de indruk van de impact van het project.

Aan de Nieuwlandsweg, waar Carel Hovingh ondergedoken zat, hebben de bewoners de vlag halfstok gehangen. Daar komt de maker van de houten borden even langs om foto’s te maken. ‘Elk jaar weer indrukwekkend’, zegt hij.

Bij de borden voor de familie Wolff aan de Waterhuizerweg komt Jaap Bakker een kijkje nemen. Hij zat als kind in de klas bij Ewald Wolff, was bevriend met hem en kwam bij de familie Wolff thuis. Mooi dat hij de leerlingen meer kan vertellen over deze periode.

Aan de Westerse Drift gaat de St. Nicolaasschool uit op het moment dat de leerlingen van het Maartenscollege hun project zo’n beetje gaan beëindigen. Maar zij zijn graag bereid enkele ouders met basisschoolkinderen het verhaal over Johan van Meurs te vertellen. Er wordt aandachtig geluisterd.

Waardering

En dan is er de grote waardering van nabestaanden voor dit project. Er wordt meegeleefd, tot in Israël en Canada toe. Het team van docenten dat dit project organiseert en begeleidt wordt op handen gedragen.

Hulde ook aan de bewoners van de huizen, die elk jaar weer van harte bereid zijn het project te faciliteren. Zij zorgen voor de borden tot 4 mei, als ze weer buiten staan, nu als stille getuigen van een zinloze oorlog die ook aan Haren niet voorbijging.

Tijdens de dodenherdenking op 4 mei staan de borden langs de dorpskerk.

Wil Legemaat