Gedenksteen voor bewoners voormalig Joods bejaardentehuis Beth Zekenim in Groningen

Het voorplein van het het gebouw aan de Schoolholm 26 in Groningen krijgt een gedenksteen voor de bewoners van het Joodse bejaardentehuis Beth Zekenim dat er in de vorige eeuw gevestigd was. De gedenksteen is ontworpen door beeldend kunstenaar Olga Wiese. Zij woonde en werkte meer dan twintig jaar in het gebouw.

Het bejaardenhuis werd gerund door Stichting Beth Zekenim (Huis voor Ouderen). Zij kocht in 1886 het pand aan de Schoolholm 24. Dertien jaar later, in 1899, werd het pand in gebruik genomen als Joods bejaardentehuis.

Beth Zekenim breidde in 1912 uit met het naastgelegen pand, Schoolholm 26. De leefomstandigheden waren echter beroerd. De wens een nieuw pand te bouwen bleef daarom bestaan.

Nieuwbouw

16 november 1932 werd de nieuwbouw aan de Schoolholm 26 geopend. Het moderne gebouw was een verademing, met veel licht, lucht, ruimte en voorzieningen. Op de begane grond kwam een conversatiezaal.

Verder waren er een bidlokaal annex vergaderzaal, een mannenslaapkamers en vrouwenslaapkamers, wasgelegenheden en kamers voor de ‘vader en moeder’.

Op de bovenverdieping bevonden zich personeelskamers, linnenkamer, ziekenkamers, zit-slaapkamers en sanitair.

Meedogenloos ontruimd

De oorlog zou alles wreed veranderen. Op 9 maart 1943 werd het gebouw door de bezetter ontruimd. De bewoners, directrice Rosalie Alida Mozes en twee personeelsleden werden op meedogenloze wijze afgevoerd.

Alle 28 bewoners werden naar Westerbork gebracht, de meesten werden vandaar op 17 maart op transport naar Sobibor gesteld.

Hitlerjugend en Arbeitseinsatz

De bezetters gaven het gebouw een nieuwe bestemming: de Hitlerjugend en de Arbeitseinsatz (Organisation Todt) gingen er kantoor houden.

Buurtbewoners hadden aan het eind van de oorlog nog enig profijt van het gebouw: tijdens de hevige gevechten op het Zuiderdiep rond de bevrijding konden zij schuilen in de betonnen kelder.

Na de bevrijding

Na de bevrijding in 1945 diende het huis als eerste opvang voor terug gekomen Joodse Groningers. In 1948 vestigde de distributiedienst van de PTT zich er.

In 1957 verkocht de Joodse Gemeente het pand aan de particulier A. Reitsma. Later werd het overgenomen door het Leger des Heils dat er weer een bejaardentehuis (maar nu niet Joods) in vestigde, genaamd Gustaaf Mastehuis. Totdat het in 1982 opgedoekt moest worden omdat het niet meer voldeed aan de nieuwe brandveiligheidseisen.

Olga Wiese en Joop Woldring

Vervolgens werd het pand aan Olga Wiese verkocht. Zij bleef er lange tijd bleef wonen en werken. Zij was zich volop bewust van de geschiedenis van haar nieuwe woning/ atelier en liet het zo veel mogelijk zoals het was.

Een volgende eigenaar verbouwde het echter grondig en ontdeed het van vele authentieke elementen.

De huidige eigenaar Joop Woldring, die het pand sinds 2016 in bezit heeft, daarentegen is zich zeer bewust van de monumentale betekenis van het gebouw.

Hij deed het aanbod om naast de voordeur een gedenksteen aan te brengen ter nagedachtenis aan de bewoners die in de Tweede Wereldoorlog waren omgekomen.

De gedenksteen wordt zondag 1 september onthuld door Frits Grunewald, voorzitter van de Joodse Gemeente Groningen. Hierop volgt een lezing in de synagoge door Winnie van Hasselt, dochter van bestuurslid Ben van Hasselt van Beth Zekenimin.