'Iconische wolk zou station Groningen wereldwijd op de kaart hebben gezet'

Wie erop rekent dat het Hoofdstation in Groningen na de verbouwing - die nu begint en eind 2022 klaar moet zijn - een spectaculaire aanblik biedt, komt bedrogen uit. Het geld, een paar honderd miljoen, zit vooral onder de grond en in efficiënte vervoer/wandelstromen.

n de aanloop naar de grote verbouwing zijn de eerste winkeltjes al gesloten. De historische perronkappen verdwijnen binnenkort voor restauratie naar Noord-Holland. Ze keren in 2022 terug. Eind dat jaar gaat het station open, zo is nu de bedoeling.

Arriva heeft straks geen eindhalte meer op het Hoofdstation, maar rijdt door van Leeuwarden naar Europapark, van de Eemshaven naar Weener (Leer zodra de spoorbrug over de Eems weer klaar is) en van Veendam naar Delfzijl.

Daardoor hoeven minder mensen over te stappen. Achter de perrons van Arriva en NS komt een groot busperron aan de zuidkant van het station.

Spectaculair

Daar ligt ook het voor Groningen meest spectaculaire onderdeel van de plannen: een tweede stationsingang, vanaf een verdiept plein. Oude industriegebouwen die lang tussen de Rivierenbuurt en het station stonden, waaronder het voormalige postsorteercentrum, zijn al gesloopt.

Als het nieuwe station klaar is, bouwt de stad op het huidige rangeerterrein een nieuwe buurt. De plannen zijn nog in de maak. Er zijn ideeën voor kantoren, woningen, onderwijs en het nieuwe cultuurcentrum van Groningen.

Door het verdiepte stationsplein sluit het nieuwe stadsdeel naadloos aan op een brede reizigerstunnel onder alle trein- en busperrons. Van de zeven sporen zijn er drie voor Arriva en vier voor de stoptreinen en intercity’s van NS die straks nog wel ‘kop maken’ (keren) in Groningen.

Lelylijn

Met de Lelylijn is bij de plannen nog geen rekening gehouden, kregen bezoekers van architectenplatform GRAS deze week te horen op een avond over het Hoofdstation. Toch zeggen spoorexperts dat er naast het spoordek van de Paterswoldsewegtunnel en de spoorbrug over het Noord Willemskanaal wel degelijk plek is voor een dubbelspoor naar Heerenveen.

Op het station zou het stoptreinperron van NS met een beetje passen en meten (en misschien verplaatsing van de verkeersleiding van Prorail) kunnen worden aangesloten op de nieuwe spoorlijn.

Bouwer Strukton won de aanbesteding met een plan van architect Koen van Velsen, die zich bovengronds moest inhouden. Hij voegt naast de brede voetgangerstunnel -ook toegankelijk voor mensen die geen gebruik maken van het openbaar vervoer- een fietstunnel (van het Fietsbalkon naar de Rivierenbuurt) en een meerlaagse ondergrondse fietsenstalling (6500 fietsen) toe. Daglicht en zichtlijnen in deze ondergrondse wijk hebben grote indruk gemaakt op provincie en Prorail, die verantwoordelijk zijn voor de bouw.

OV terminal

Volgens Van Velsen is het Hoofdstation straks geen treinstation meer, maar een OV terminal annex nieuw stukje binnenstad. Hij bedacht dat ook taxi’s en auto’s tot onder de historische kappen kunnen rijden zodat alle gebruikers droog kunnen overstappen. Hij hoopt dat de gemeente het zuidelijke stationsplein, waar vandaan je bussen, treinen én het oude gebouw kunt zien, snel realiseert.

De ruim 20 meter brede zuidentree is tussen 3,20 en 6 meter hoog. Dat leek sommigen op de bijeenkomst wat popperig. ,,Maar daar maak ik me geen zorgen over’’, reageerde Van Velsen.

The Cloud

Zijn praktische invulling, met langzaam groeiend gras op gewone perronkappen -in plaats van een totale overkapping- won het van The Cloud: een spectaculaire stations(wolken)kap die Barcode Architects ontwierp voor Mobilis. Dat was de enig overgebleven concurrent van Strukton in de laatste fase van de aanbesteding.

Het Rotterdamse architectenbureau zag het dak als ‘verbindende factor tussen het monumentale stationsgebouw (van Isaac Gosschalk uit 1895, red) en de toekomst’.

,,De iconische dakvorm met z’n tijdloze en internationale uitstraling zou het historische station en stad wereldwijd op de kaart hebben gezet’’, schatte Barcode Architects in. Het dak was volgens projectleider Dirk Peters een verwijzing naar de kenmerkende luchten in de provincie Groningen.

Trots

,,We kwamen op het idee om een wolk over het emplacement te leggen die de verschillende structuren en objecten verbindt zonder afbreuk te doen aan hun historische waarde. De kap moest net als de geliefde centrale hal van Schiphol direct een prettig thuiskomen voor alle reizigers garanderen.''

,,Een simpel maar zeer welkom gevoel, waar iedereen trots op is en waar reizigers langer zouden willen verblijven. In feite een nieuwe ontmoetingsplek. Een prettig sociaal decor binnen de moderne gehaaste stationsgebieden, en een urban connector tussen verschillende stadsdelen.’’

Maar het geld was op en de fietsenstalling ging voor. Van Velsen laat de Groninger luchten ook in zijn ontwerp terugkeren, in de vorm van bakstenen reliëfs van kunstenaar Gabriël Lester. Het historische stationsgebouw moest weer een centrale plek krijgen, zo bepaalden de opdrachtgevers.

,,De centrale hal moet weer de plek worden waar reizigers vandaan komen als ze het station binnen gaan. Groningen blijft het mooiste station van Nederland’’, zei Van Velsen deze week bij GRAS.

Ritme

Materialen, kleuren en het ‘ritme’ van het oude gebouw en zijn arcades -geel, rood, crème, baksteen, hardsteen, zandsteen en ribben- gebruikt Van Velsen als inspiratiebron voor de nieuwbouw.

Zijn brede voetgangerspassage, aan de oude noordkant toegankelijk met (rol)trappen, komt precies in het midden van het oude pand uit. ,,Maar vanaf de oostkant en de westkant komen in de praktijk ook veel mensen. Misschien moeten we eens rustig kijken hoe de stad op de noordkant aansluit.’’

Hij doelt op de toekomst van het bij velen vermaledijde Stadsbalkon, dat schots en scheef het zicht op het stationsgebouw beperkt vanuit de binnenstad. De ondergrondse fietsenstalling verandert niet -er komt alleen een inrit naar de toekomstige fietstunnel. De gemeente bestudeert de aansluitingen (noord en zuid) en wil met name de zuidkant zo snel mogelijk na de opening van het nieuwe station realiseren.

Pleisterplaats

Behalve op het Zuidplein, de zonnige kant van het station, ontstaat er volgens Van Velsen automatisch een pleisterplek onder de historische kappen bij de huidige sporen 1 en 2. De trein verdwijnt daar, maar hij laat de kappen terugkeren.

,,Jullie hebben in Groningen de mazzel dat er waanzinnig mooie perronkappen staan. Perfect voor een pleisterplaats met hopelijk leuke horeca. Er komen ook fietsenstallingen en winkels onder de kappen, bomen ertussen. De winkels komen los van de kap te staan. ,,Je ervaart de kappen straks over de hele lengte.’’

Behalve de perronkappen wordt ook het seinhuis in oude glorie hersteld. Het is nog niet duidelijk wat daarin komt.

Stremming

Arriva en NS laten de treinen tijdens de bouw zoveel mogelijk rijden, maar dat lukt niet altijd. Dit weekeinde wordt er alleen in de nacht gewerkt, maar volgend weekeinde rijden er bussen in plaats van NS en Arriva treinen naar Assen, Veendam en Weener (uitzondering: de treinen naar Weener rijden op zaterdag wel). In mei gaat het spoor op slot van 6 mei tot en met 3 juni. Dan breidt Prorail station Europapark uit met een vierde spoor én wordt het nieuwe opstelterrein De Vork (bedrijventerrein Winschoterdiep) aangesloten op het spoornet. Arriva en NS krijgen daar plek voor respectievelijk 118 en 68 rijtuigen (een treinstel bestaat uit 2 tot 6 rijtuigen, die weer kunnen worden gekoppeld tot maximaal 12 rijtuigen). Het huidige emplacement maakt plaats voor het nieuwe Hoofdstation.