Waarom de RUG niet naar China ging: een opeenstapeling van fouten (maar achteraf is het makkelijk praten)

Het vorige universiteitsbestuur heeft signalen en twijfels rond het project voor een campus in het Chinese Yantai slecht ingeschat, waardoor het project in het water viel. Dit blijkt uit het op donderdag verschenen evaluatierapport.

De Universiteitsraad van de RUG schoot het plan om een branch campus op te zetten in de Chinese stad Yantai in 2018 af. Op dat moment was het bestuur van de universiteit, onder leiding van toenmalig voorzitter Sibrand Poppema, al vier jaar met het project bezig.

De Evaluatiecommissie RUG Yantai (met als onderzoekers de topambtenaren Roel Bekker en Bert Kreemers) beantwoord in het rapport dat op donderdag verscheen de vraag: wat is er misgegaan? Daarop heeft de commissie twee verschillende antwoorden. Het eerste luidt: eigenlijk niet zoveel. ‘Het heeft geld en inspanning gekost, maar dat is niet ten koste gegaan van het primaire proces van de universiteit’, schrijft de commissie.

Negatieve gevoelens

Het tweede antwoord, wat beduidend langer is, laat een veel kritischer geluid horen. Het begint met de zin: ‘Er zijn in het hele proces fouten gemaakt die stuk voor stuk op zichzelf niet doorslaggevend waren, maar die wel geleid hebben tot een stapeling van negatieve gevoelens over het plan.’

Daarna somt de commissie een reeks inschattingsfouten op en stelt zij dat het lijkt alsof ‘tot op zekere hoogte in een omgekeerde volgorde is gewerkt: het belangrijkste in het begin, met veel vertoon en veel publiciteit, en daarna de uitwerking, met pas in een vrij laat stadium een behoorlijke business case, een document dat je eigenlijk in hoofdopzet aan het begin van een strategisch proces zou mogen verwachten.’

Tekst gaat verder onder het kader

De fouten van Yantai

  • Het was onverstandig om het plan vanaf het begin in hoog tempo uit te voeren, omdat dit uiteindelijk een ‘voedingsbodem was voor irritatie en frustratie.’
  • Het besluitvormingsproces was in omgekeerde volgorde uitgewerkt.
  • De universiteit heeft het plan te veel zelf in de hand willen houden; op kritieke punten, zoals de business case, had de RUG hulp van experts in moeten schakelen. ('Op onderdelen, bijvoorbeeld de juridische aspecten,
    heeft men overigens wel adequate expertise ingehuurd.')
  • De universiteit had beter samen kunnen werken met andere universiteiten, maar er is geen contact gezocht. Voor projecten van deze omvang zijn Nederlandse universiteiten gewoonweg niet uitgerust, aldus de onderzoekers.
  • De leiding, met een centrale rol voor cvb-voorzitter Poppema, hield de touwtjes te veel in handen. 'Dat is begrijpelijk en dat heeft voordelen. Maar het plan kon daarmee ook gemakkelijk aangemerkt of weggezet worden als het ‘PlanPoppema’ (of vergelijkbare bewoordingen), zoals sceptici er na zekere tijd ook over
    spraken.'
  • 'De centrale positie van Poppema en zijn overtuigende, doortastende, enthousiaste en van zichzelf overtuigde wijze van werken irritatie op, intern en bijvoorbeeld bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.'
  • De steun van de Nederlandse overheid werd overschat. 'Men heeft iets te veel waarde gehecht aan positieve uitspraken, welwillende brieven en groot ceremonieel vertoon bij het ondertekenen van memoranda.'
  • Twijfels en negatieve signalen werden genegeerd. De Universiteitsraad werd vanaf eind 2015 al kritischer. Begin 2016 haakte de Faculteit Bedrijfskunde (toch mensen die veel verstand hebben van strategische plannen) af. In 2017 wilde Den Haag niet 'zijn nek uitsteken' voor het plan.

Makkelijk praten

Uiteindelijk is de commissie mild in het eindoordeel van het rapport. De kosten zijn volgens de onderzoekers beperkt gebleven, gezien de omvang van het project. ‘Het gaat om in totaal (dus over circa drie jaren) ruim drie miljoen euro op een jaarlijkse begroting van zo’n 700 miljoen euro.’

Het lange antwoord geeft aan dat op nogal wat fronten zaken niet helemaal goed zijn gegaan, maar de onderzoekers zeggen ook nadrukkelijk dat het achteraf makkelijk oordelen is. De laatste (van de 8) aanbeveling die de commissie doet aan het huidige bestuur van de universiteit is: ‘Zet een punt achter de Yantai-discussie! Het proces heeft intern schade aan mensen en aan verhoudingen toegebracht, en waar nodig moet het College van Bestuur daar aandacht aan geven. Maar de indruk lijkt gerechtvaardigd dat men overwegend dit hoofdstuk heeft afgesloten, ook omdat er nieuwe uitdagingen zijn.’

Reactie RUG

Jouke de Vries, voorzitter cvb: ‘Het College van Bestuur kan zich vinden in de conclusies en bediscussieert de aanbevelingen van de commissie. Een deel van de aanbevelingen bevat bruikbare adviezen die we kunnen gebruiken bij het opstellen van ons nieuwe strategisch plan en voor de ‘Universiteit van het Noorden’. De commissie adviseert daarnaast om nu een punt te zetten achter de Yantai discussie. De Rijksuniversiteit Groningen heeft voldoende nieuwe uitdagingen’,