Onderzoekers roepen steden op: bereid je voor op (extreme) hitte

Deze droge, zonnige lente laat het maar weer eens zien: het klimaat in Nederland verandert. Stenen en beton in de stad maken de hitte en droogte extra goed voelbaar. En dat wordt alleen maar erger, waarschuwen onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam. Stedelingen moeten rekening gaan houden met extreme hitte. Stadsbesturen moeten dan ook snel in actie komen.

Ook als we de Parijsdoelen gaan halen en de temperatuur wereldwijd gemiddeld met 2°C stijgt, zal het aantal warme dagen toenemen en zullen er meer hittegolven optreden in Nederland. Nu hebben we gemiddeld één week hittegolf per jaar, naar verwachting is dat in 2050 drie tot vier weken. Dit betekent dat we veel meer last gaan krijgen van (extreme) hitte.

Die hitte is nu al voelbaar. Ook in Tilburg, ziet Tom Daelman, woordvoerder van de gemeente. ,,Klimaatverandering is een groot probleem, en dat voelen we hier ook. En in de zomer zien we dat het in de binnenstad tot wel 5 graden warmer kan zijn dan in het buitengebied. Daar schrik je wel van. We zijn dan ook al jaren bezig met aanpassingen.’’

Hitte-eilanden

Stadsbesturen moeten inderdaad aanpassingen doorvoeren om de steden leefbaar en aangenaam te houden, zeggen onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). De uitkomsten van het onderzoek De hittebestendige stad verschenen vorige week.

De onderzoekers schetsen dat steden zogenoemde hitte-eilanden zijn: door al het steen en beton is er minder verdamping en blijft de warmte ‘s avonds en ‘s nachts hangen. En de ‘betonnen jungle’ zorgt overdag weer voor een hogere gevoelstemperatuur: steen en beton neemt warmte op en straalt die uit. In het oosten en het zuiden van het land zijn de effecten het grootst: daar is de verkoelende kustlijn het verst weg.

Hitte is onaangenaam maar levert ook serieuze gezondheidsrisico's op: hittestress. Dat is de verzamelterm voor gezondheidsproblemen die optreden als mensen niet afkoelen. Hartproblemen door minder goede bloedcirculatie, zonnesteken, kans op flauwvallen. Hittegolven zorgden in ons land eerder al voor oversterfte. Met name ouderen en heel jonge kinderen zijn kwetsbaar bij hitte.

Verkoeling

De onderzoekers maakten een adviesplan voor hoe steden de nodige verkoeling kunnen bieden aan hun bewoners. De oplossingen liggen voor de hand: zorg voor groen en schaduw.

De luchttemperatuur van de hele stad kan omlaag gebracht worden met meer groen. En daarnaast gaat de gevoelstemperatuur op specifieke plekken in de stad naar beneden als er schaduw is. Luchttemperatuur en gevoelstemperatuur zijn beide belangrijk, zeggen de onderzoekers. ,,Door schaduw daalt de gevoelstemperatuur al snel met 10 tot 15 graden’’, vertelt een van de onderzoekers, lector Water in en om de Stad, Jeroen Kluck.

,,In Tilburg leggen we groene daken aan op bedrijfsgebouwen, komt er plaats voor meer groen in alle wijken. Ook krijgen we dit jaar op 180 plekken groene zuilen en 200 extra geveltuintjes, die de gevels kunnen afkoelen. Gelukkig hebben we veel groen om de stad heen, elke inwoner kan binnen tien minuten op de fiets buiten de stad verkoeling zoeken’’, zegt Daelman.

Ook de stad Zwolle deed al aanpassingen. ,,We hebben meer ruimte aan water geboden en meer groen in de stad ontwikkeld”, zei woordvoerder Sam Rademaker eerder. De gemeente wil inzichtelijk krijgen waar in Zwolle de heetste zomerse plekken zijn.

,,We hebben een digitale module ontwikkeld, zweetdruppelkaart genoemd. Inwoners kunnen de temperatuurmeting in hun wijk insturen, zo weten wij welke buurten gevoelig zijn voor hittestress. Daar kunnen we dan actie op ondernemen en beleid op afstellen.”

Schaduw op looproutes

De onderzoekers hebben drie richtlijnen opgesteld: zorg voor een bepaald percentage groen in alle wijken zodat de gemiddelde luchttemperatuur in de stad omlaag gaat, zorg voor genoeg schaduw op looproutes in alle buurten en binnen 300 meter afstand van ieders woning zou een plek voor verkoeling moeten zijn, zoals een parkje met bomen. Onderzoeker ,,Deze richtlijnen maken het mogelijk om hitte als een extra ontwerp-eis bij een (her)inrichtingsproject te hanteren. Daarnaast maken zij de stad ook echt fijner, mooier en aantrekkelijker om in te wonen!’