Gronings lab onderzoekt medicijn dat de symptomen van het coronavirus aanpakt: 'De eerste signalen zijn hoopvol'

Duizenden bloedmonsters van zieke coronapatiënten worden geanalyseerd in een Gronings lab. De onderzoekers krijgen ,,hoopvolle signalen” dat ze werken met een medicijn dat aanslaat.

Er werken zo’n 200 mensen en dus mag het bedrijf zich een flinke werkgever noemen in de stad Groningen. Met een locatie aan de drukke Petrus Campersingel, in de slagschaduw van het UMCG, zit het ook nog eens allerminst verstopt. En toch, zegt laboratoriumdivisiedirecteur Henk Smit met half gespeelde irritatie, treft hij bijna nooit iemand die ‘jazeker’ antwoordt op de vraag of hij of zij wel eens van QPS heeft gehoord.

Strikte geheimhouding

Zo gek is die onbekendheid ook niet. Wat achter de muren en hekken van dit pand gebeurt, gaat vooral QPS – een Amerikaans bedrijf met wereldwijd verschillende locaties – en zijn opdrachtgevers aan: grote spelers in de farmaceutische industrie, als Pfizer, Bayer, Roche en Johnson & Johnson. QPS test voor hen nieuwe geneesmiddelen – een proces dat jaren en soms wel decennia kan duren – en tot ze op de markt zijn, rust daar strikte geheimhouding op.

,,Heel soms gebeurt het dat onze mensen op feestjes kunnen zeggen: dat medicijn tegen die en die ziekte, daar heb ik jaren geleden nog aan gewerkt”, zegt Monique Putman, die leiding geeft aan de Groningse biochemiegroep, waar de analyses worden uitgevoerd. Voor één keer is dat heel anders en is iedereen bekend met het virus waar QPS zich op heeft gestort: corona. Of COV-SARS2, zoals het bij QPS vrij consequent wordt genoemd.

De wereld staat te springen om een vaccin en medicatie tegen corona en dat is te merken bij de opdrachtgevers, zegt Smit. ,,Je voelt bij hen heel erg de urgentie om zo snel mogelijk een goed werkend middel in de markt te zetten”, zegt Smit.

Kraken van de coronacode

In honderden laboratoria wereldwijd werken onderzoekers aan het kraken van de coronacode. Maar snelheid is in de farmaceutische industrie heel relatief. Smit: ,,Zo wordt er bij ons bijvoorbeeld al sinds 2005 onderzoek gedaan naar dezelfde medicatie voor hele specifieke soorten kankers, om je een idee te geven.”

Met het onderzoek dat QPS in Groningen voor een farmaceutisch bedrijf (de naam moet onder de pet blijven) doet naar een medicijn dat de symptomen van corona aanpakt, zit het anders. Het gaat niet om een nieuw middel, maar om een bestaand product dat ontstekingsreacties zoals bijvoorbeeld bij reuma en koorts kan onderdrukken. Voordat het middel op de markt kwam, heeft de Groningse tak van QPS 12 jaar geleden methoden ontwikkeld om de werking van dit medicijn tot in de fijnste details te kunnen analyseren.

Reumamiddel

De opdrachtgever vermoedt dat dit middel ook kan werken voor mensen die geveld zijn door corona en klopte zo opnieuw bij de Groningse medicijntesters aan.

En dus komen er bij QPS sinds ruim een week bloedmonsters binnen van patiënten die in het ziekenhuis liggen met een zware Covid-19-infectie. Deze mensen liggen op bedden in Nederland, Italië, Frankrijk en de Verenigde Staten en zijn ermee akkoord gegaan dat ze het reumamiddel toegediend krijgen om te zien in hoeverre het hun longontsteking te lijf gaat.

Het gaat om honderden patiënten, van wie de komende maanden in totaal 15.000 monsters worden afgenomen. Er zijn per patiënt tientallen bloedmonsters nodig, zodat de Groninger onderzoekers kunnen zien wat het middel doet na dosering.

Mensen met ontstekingsziektes hebben baat bij dit middel (dat ook nog niet genoemd mag worden) omdat het medicijn zich bindt aan het eiwit voor de interleukine IL-6, die actief wordt bij ontstekingsreacties zoals bij reuma en koorts.

Het medicijn blokkeert de receptor (het eiwit) voor IL-6, waardoor hevige immuunreacties van het lichaam worden onderdrukt. ,,Soms is de immuunreactie van het lichaam erger dan de kwaal zelf”, zegt onderzoeker Putman. ,,In zulke situaties kan dit medicijn ingrijpen.”

Mildere klachten

Of het medicijn dat in Groningen wordt onderzocht ook met succes kan worden ingezet om longontstekingen bij coronapatiënten aan te pakken, is de grote vraag. ,,De eerste signalen zijn in elk geval hoopvol”, zegt Putman. Een eerste studie op 100 patiënten in Frankrijk zag er goed uit. Daar hadden de patiënten die het toegediend hadden gekregen mildere klachten en gingen sneller vooruit dan de controlegroep, die het medicijn niet kreeg.

Dat was het moment voor het farmaceutische bedrijf om ‘Groningen’ in te schakelen voor verder onderzoek. QPS heeft inmiddels ook de opdracht gekregen om bloedmonsters te analyseren van mensen die minder ziek zijn geworden van hun corona-infectie dan de groep die nu onderzocht wordt. Het is zeker geen vaccin waar hier aan gewerkt wordt, maar een medicijn dat via een infuus wordt toegediend bij Covid-patiënten, om escalatie van de ziekte tegen te gaan.

De rest van het jaar nog wel zoet met dit onderzoek

Al met al is QPS Groningen de rest van het jaar nog wel zoet met dit onderzoek. Het gebeurt zeven dagen in de week, naast de andere opdrachten, die ook door moeten gaan.

QPS beschikt in Groningen over een ‘biosafety laboratorium’, waarin veilig gewerkt kan worden met mogelijk geïnfecteerd bloed. ,,Er kan hier ook gewerkt worden met bloed dat bijvoorbeeld is geïnfecteerd met hepatitis”, zegt directeur Smit.

,,Van bloedmonsters van COV-SARS2-patiënten krijgen onze mensen het dus echt niet benauwd.” Integendeel, zegt Putman. ,,Vaak onderzoeken we onbekende dingen. Nu weet iedereen waar we het voor doen. Ja, dat maakt iedereen hier enorm enthousiast.”

Noord-Nederland ruim in de medicijntestbedrijven

Bij QPS in Groningen wordt niet alleen onderzoek gedaan naar de werking van de medicatie in het laboratorium, er vindt ook fase-1-onderzoek plaats naar nieuwe medicatie op mensen, die daarvoor betaald krijgen.

Daarvoor heeft het twee klinieken met tientallen bedden staan op en vlakbij het terrein van het UMCG. ,,Dat moet, voor het geval iemand slecht reageert op een medicijn”, zegt QPS-directeur Henk Smit. QPS heeft naast verschillende locaties in het thuisland Amerika, ook vestigingen in Azië. In Europa zit het in het Oostenrijkse Grambach en Groningen.

Het is niet het enige geneesmiddelentestbedriijf in Noord-Nederland. Er zit hier ook het eveneens Amerikaanse PRA, dat locaties heeft in Groningen en Assen en Ardena, ook in Assen.