Vrijdag de 13e: Piet Zwaneveld over kleine oorlogsgeschiedenis met grote impact

Paterswolde - “U zou het verhaal eens op moeten schrijven,” zeiden leerlingen van zijn VWO-klas tegen Piet Zwaneveld. Samen waren ze op werkweek bij de Amerikaanse Oorlogsbegraafplaats in Margraten en hun leraar Piet vertelde de leerlingen 'zijn eigen oorlogsverhaal.' Een verhaal over de laatste dag van de oorlog in Paterswolde: vrijdag de dertiende. Door zijn persoonlijke verhaal ging de oorlog opeens veel meer leven voor de scholieren.

Noodlottige dag Zwaneveld volgde het advies van zijn leerlingen op en nu is er een boekje over die noodlottige dag waarop hoefsmid Jacob de Vries werd neergeschoten door de Duitsers. Een kleine geschiedenis die de nodige open eindjes kent. Waarom schoten de Duitsers hem neer? En hoe gebeurde dat? Niemand die er bij was, niemand die het kan vertellen.

Bevrijding 13 april

Zwaneveld: "In mijn boek vertel ik het verhaal van mijn moeder op de dag van de bevrijding 13 april 1945 in Paterswolde, en over het noodlot dat haar broer Jacob trof. Mijn moeder vertelde vaak over de gebeurtenissen in de oorlog. Het gezin woonde aan de Onlandsweg in Paterswolde. Haar vader was boswachter en beheerde het tolhuis aan de Groningerweg, die door Paterswolde naar de stad liep.

Onderduikers

Tijdens de oorlog werd het huis steeds voller met onderduikers. Regelmatig waren er razzia's. Op geheimzinnige wijze werd de familie er iedere keer op tijd voor gewaarschuwd. 's Avonds werd er dan op de ramen geslagen en riep een stem dat iedereen weg moest. Wie dat deed? Dat was niet te zien door de verduisteringspapieren op de ramen. De onderduikers -mannen die zich onttrokken aan de arbeitseinsatz, vluchtten dan snel het Kluivingsbos is.

Bevrijding Paterswolde

Zo ook op vrijdag de dertiende. De Canadezen kwamen er aan. De tanks rukten al op via de Groningerweg waarmee ze Paterswolde aan het bevrijden waren. Jacob hoorde ze komen en vond een aantal andere mannen vonden kabels in het bos. Ze besloten ze door te knippen. Wat er daarna gebeurde? Het is onduidelijk, maar zeker is dat Jacob werd neergeschoten door terugtrekkende Duitsers. Een van de Duitsers zorgde er nog voor dat de gewonde man naar het nabijgelegen Zee-hospitium - nu het Familiehotel - werd gebracht. Het mocht niet meer baten. De achtentwintigjarige vader van twee kleine kinderen sneuvelde met de bevrijding in het zicht. Een paar dagen later gaven de Duitsers in Groningen zich helemaal over. Zwaneveld: "Die kabels? Geen idee. Misschien wilde de Duitsers de weg opblazen, of was het voor de communicatie. Mogelijk is er een aantal Duitsers terug gevlucht voor de Canadezen en zag de mannen in het bos, en hebben Jacob neergeschoten.

Dode Duitsers

De volgende dag werd er een groepje van drie dode Duitsers in de buurt van het bos gevonden. Waarschijnlijk waren zij de verantwoordelijken. Ik heb verder geen historisch onderzoek gedaan voor mijn boek, maar het verhaal van mijn moeder opgeschreven zoals dat in de familie bekend is.

Ieder jaar weer

Ieder jaar was het weer dertien april. Mijn moeder had het er vaak over. Toen ik mijn concept liet lezen aan mijn familie sprongen bij veel mensen de tranen in de ogen. Veel kenden het verhaal, maar tot mijn verbazing heeft de weduwe van Jacob er nooit over gesproken. Haar kinderen wisten dan ook bijna niets over de tragische dood van hun vader. Ze weigerde om er over te praten. Ze heeft ook nooit willen hertrouwen en is nooit echt over haar verlies heen gekomen."

NSB

Nadat het nieuws over de dood van Jacob bekend werd in het dorp, kwam één van de buren - de NSB-tuinder - ook zijn condoleances aanbieden. "Dit is natuurlijk nooit de bedoeling geweest," zei de man. Later bleek dat hij het was geweest die altijd voor de razzia's had gewaarschuwd. Ook regelmatig zette hij tijdens de oorlog mandjes met eten voor de deur van gezinnen waarvan hij wist dat ze het moeilijk hadden, waaronder de familie De Vries met al haar onderduikers. Zwaneveld: "Ik noem met opzet zijn naam niet want hij is er na zijn straf altijd blijven wonen en mijn moeder heeft hem zijn NSB-lidmaatschap vergeven. Er waren veel NSB-ers in Paterswolde." De oorlog in Paterswolde is lang geleden maar nooit afgelopen. In het Kluivingbos staat nu een monument vlak bij de plek waar Jacob werd neergeschoten. Iedere vrijdag de dertiende liggen er bloemen. Waarom, dat kunt u nu lezen in een goed geschreven boek dat een aanrader is voor iedereen die iets wil weten over de Tweede Wereldoorlog in Paterswolde en omgeving. Vrijdag de 13e, Piet Zwaneveld, 92 pagina's met foto's, € 14.95 uitgeverij Boekscout.nl. Te koop in de boekhandel.